Кечмиш мүдафиә назири Рәһим Газыјев буҝүнләрдә видеомүраҹиәт јајараг, Шушанын ишғалы илә бағлы онун һаггында сөјләнилән иттиһамларын әсассыз олдуғуну бәјан етмиш, бу истигамәтдә истәнилән аҹы суала ҹаваб верәҹәјини билдирмишди. Рәһим Газыјев дејирди ки, илләрдир онун ачыгламаг истәдији мүһүм фактлары һеч ким ешитмәк истәмир. “Азадлыг” гәзети кечмиш назирә белә бир имкан јарадараг, јахын тарихимизлә бағлы ондан ири һәҹмли мүсаһибә алыб:
- Бакыдакы Һәрби Дәниз Донанмасынын әмлакынын чыхарылаҹағы һагда хәбәрлә бағлы донанма рәһбәрлијини јаныма чағырыб, сөһбәт еләјәндә Зинин деди ки, һеч нә тәрпәнмәјәҹәк, амма хаһиш едирәм, мәсәләни јухары команданлыгла һәлл един. Онда МДБ-дә Чернавин Һәрби Дәниз донанмасынын командири иди. Чернавинә зәнҝ еләдим, дедим ки, Азәрбајҹанын мүдафиә назири Рәһим Газыјевдир. Дүзү, бу тәгдимата бир гәдәр иронија илә јанашды. Нәји варды ки, мүдафиә назиринин?.. Мән она әлимиздәки мәлуматлары чатдырдым. О исә билдирди ки, һәрби әмлакы бизә вермәјә һазырдыр, амма ермәниләрин бундан хошу ҝәлмәјәҹәк. Ҹавабында дедим ки, ермәниләрә дә дәниз донанмасы јаратсаныз, биз чох мәмнун олардыг. Гајытды ки, “һарада јарадым?” Дедим, Севан ҝөлүндә... Ардынҹа да әлавә етдим ки, Ермәнистан дәниз кәнарында јерләшмирсә, бунда бизим ҝүнаһымыз нәдир? Ики ҝүн сонра о, мүавинини ҝөндәрди. Биз - рәһмәтлик Ваһид Мусајев, ҝенерал Шаһин Мусајев, Ваһид Әһмәдов вә мән о ҝенералла отуруб 15 апрел 1992-ҹи илдә бу сәнәди (әлиндә ҝөстәрир) тәртиб етдик. Бу сәнәддә ҝөстәрилирди ки, Бакыдакы әмлак Хәзәрјаны дөрд дөвләт арасында бөлүнмәлидир. Бундан сонра 23 һәрби ҝәми Бајыл бухтасында Азәрбајҹан бајрағыны галдырды вә биз ону гәбул етдик.
Пәнаһ Һүсејн Ваһид Әһмәдову ҝөндәрмишди
1993-ҹү илин февралында мән истефа верәндән дәрһал сонра Пәнаһ Һүсејн назирлији јохлатдырмаг үчүн Ваһид Әһмәдовун рәһбәрлијилә комиссија ҝөндәрмишди. Зәнҝ еләдим ки, а киши, мәнә нә вермисиниз ки, нәји дә јохлајасыныз? Сонра дедим ки, ејби јох, јохлајын. Ваһид Әһмәдовун јохламадан сонра јаздығы рәј дә вар. Һәмин рәјдә ҝөстәрилмишди ки, Хәзәр Дәниз Донанмасынын гәбулунда 4 нәзарәтчи катер Түркмәнистана, 11-и Газахыстана верилиб, 67-си исә Азәрбајҹана галыб. Түркмәнистан вә Газахыстана она ҝөрә галды ки, о заман һәмин әмлак онларын әразисиндә иди. Еләҹә дә 4 һәрби завод вә бир Зығдакы Али Һәрби Дәниз Команданлығы Мәктәбини дә бир китабыны да дағыдылмадан гәбул етмишәм.
Бир ајдан аз иди, назир олмушдум, Јевгени Шапшников (МДБ-нин Бирләшмиш Силаһлы Гүввәләринин баш команданы) зәнҝ еләди ки, мәнимлә ҝөрүшмәк истәјир. Дедим, мән дә сизинлә ҝөрүшмәк истәјирәм, амма бурдакы бүтүн тәјјарәләри јығыб апармысыныз, неҹә ҝәлим? Апрелин 21-дә о, мәним үчүн тәјјарә ҝөндәрди, ҝетдим. Онда һәлә Русија Мүдафиә Назирлији јаранмамышды. Мән ҝөрүшдә билдирдим ки, ССРИ дағылыб, биз дә МДБ-нин үзвү дејилик. Белә олан һалда, сиз һансы статусла кечмиш ССРИ-нин һәрби һиссәләрини өлкәмиздә сахлајырсыныз? Орада разылашдыг ки, 29 апрелдә Павел Грачов (Јевҝени Шапшниковун мүавини) ҝәлир Азәрбајҹана вә һәмин һәрби һиссәләрин бизә верилмәси барәдә илкин протокол имзаланыр.
Рабитә идарәсинә рәис гојмаға забит тапылмырды...
Һәмин тарихдә мән Ҝәнҹәдә 29 ҝенералла Кравчуку гәбул еләдим. Орадан да Ҝәнҹәнин о вахткы полис рәиси Елдар Һәсәновун (һазырда Румынијада сәфир) мүшајиәтилә Шәкијә ҝетдик. Ики ҝүн һәмин мәсәләни мүзакирә едиб, илкин протоколу тәртиб етдик. Бу ишчи проктолда ҝөстәрилирди ки, һәрби гошунлар 2 илә Азәрбајҹандан чыхмалыдыр. Гәбул едилән илкин протоколун 15 мајда Дашкәнддә кечириләҹәк МДБ саммитиндә рәсмиләшдирилмәси дә гәрара алынды. Һәмин әрәфәдә мән ҝеҹә-ҝүндүз ишләјирдим вә бир тәрәфдән дә ешидирдим ки, өлкә дағылыр, Рәһим Газыјев көмәк еләмир. Мәҝәр Рәһим Газыјевин дәдәсиндән орду галмышды? Бизим кифајәт гәдәр шаиримиз, јазычымыз, артистимиз олса да, һәрбчимиз јох иди. Тәсәввүр един, бир нәфәр забит тапмадым ки, рабитә идарәсинә рәис гојум, јох иди.
Хүласә, һәмин дөврдә 22 апрелдә 4 мотоатыҹы бригада јарадылмасы барәдә әмр вердим. Елбрус Оруҹов да академија тәһсилли һәрбчи иди, ону да бригаданын биринә командир тәјин етдим. 24 апрелдә бунлара әмр верилди ки, ҝетсинләр Шуша әразисиндә дислокасија олунуб, мүдафиә гурсунлар.
Һәмин дөврдә ҝедән ојунлар мүдафиәјә шәраит јаратмырды...
- Бәс Шушанын ишғалы нәдән башлады?
- Баш прокурорун истинтаг ишләри үзрә мүавини, һазыркы һәрби прокурор Ханлар Вәлијевин имзасы илә тәсдиг олунмуш иттиһам актында ҝөстәрилиб ки, Шушада кифајәт гәдәр ҹанлы гүввә, силаһ, дөјүш сурсаты вә һәрби техниканын олмасына бахмајараг, һәрби гүввәләр арасында низам-интизамын олмамасы, ејни заманда, јерли һакимијјәтин сијаси бөһран кечирмәси ишғала сәбәб олуб. Елә һәмин иттиһамнамәдә дөјүшән тәрәфләрин гүввә нисбәти ҝөстәрилиб. Нисбәт белә иди: бизим 1645, дүшмәнин 1000 әсҝәри, биздә 9, ермәниләрдә 10-15 Пијадаларын Дөјүш Машыны (ПДМ), биздә 8 - әслиндә, бу јаландыр, 4 олмалыдыр, - ермәниләрдә 5-6 танк, һәр ики тәрәфдә 2 град.
Бу факт о заман 777 сајлы һәрби һиссәнин кәшфијјат рәиси олан Азај Кәримовун истинтага ифадәсиндә дә јер алыб.
Дөјүш низамнамәсинин тәләбинә ҝөрә, һүҹум едән гүввәнин сајы вә үстүнлүјү бирин үчә нисбәтиндә олмалыдыр. Амма бу рәгәмләрдән о ҝөрүнмүр. Бу бахымдан ҝөстәрилән гәдәр силаһ-сурсатла Шушанын ишғал олунмасы ағлабатан ҝөрүнмүр. Садәҹә, һәмин дөврдә ҝедән ојунлар вә апарыҹы инсанларын сијаси алверлә мәшғул олмасы силаһлы гүввәләрин мүдафиәси үчүн шәраит јаратмырды.
Оруҹов чыхыб десин ки, Рәһим јалан дејир...
- Сизә гаршы иттиһамлардан бири дә одур ки, ишғал заманы Шушаја әлавә көмәк ҝөндәрмәмисиниз...
- Хаһиш едирәм ки, о дөврүн шәртләрини нәзәрә аласыныз. О вахт Шушаја Ағдамдан да јол бағлы иди. Сөһбәт елә бир дөврдән ҝедир ки, һәтта бәзән бизим 5-7 саат телефон рабитәмиз кәсилирди.
Сизә бир мүһүм факты да ачыглајым. Баш гәрарҝаһын 041 сајлы директивинә ҝөрә, бригада командири Елбрус Оруҹов 27 апрелдә Шушада олмалы иди. Амма һәмин вахт о һарда олуб? Нахчыванда. О, Нахчыванда Һејдәр Әлијевин гәбулунда олуб. Инди о чыхсын ортаја, десин ки, Рәһим јалан дејир. Ондан бир-ики ҝүн сонра да Шушанын о заманкы иҹра башчысы Низами Бәһмәнов Һејдәр Әлијевин гәбулунда олуб. Нијә? Нә хәбәр иди?
Елбрус Оруҹов ифадәсиндә дејир ки, мајын 7-дә мәнә зәнҝ едиб, Шушаја һүҹум олаҹағыны билдириб. Бәли, бу олуб. Һәмин ҝүн Теһранда Азәрбајҹанла Ермәнистан арасында сүлһ данышыглары ҝетдијиндән Оруҹова дедим ки, кәшфијјат мәлуматларыны дәгигләшдирсин. Чүнки ола биләрди ки, бу, данышыглары позмаг үчүн тәхрибат олмуш олсун. Әлавә еләдим ки, тәхрибат дејилсә вә дәгиг һүҹум һәрәкәтләри варса, онда Шушанын мүдафиәси илә бағлы бүтүн мүдафиә ишләрини сәнә тапшырырам.
Елбрус Оруҹовун ифадәсиндә вар ки, ҝуја, мән она габаглајыҹы зәрбә вурмағ
