Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән Азәрбајҹанда игтидар сәвијјәсиндә баш верән гәрәзли өзбзшнзлыглар вә дини јасаглрла бағлы исламчыларын иши үзрә вәкил Анар Гасымлы “Медиа форум” сајтынын суалларыны ҹавабландырыб.
- 2011-ҹи илин пајызында Бакы Ағыр Ҹинајәтләр Мәһкәмәси Азәрбајҹан Ислам Партијасынын лидери Мөвсүм Сәмәдову, онун партијадашлары Руфулла Ахундзадәни, Вагиф Абдуллајеви вә даһа үч нәфәри узун мүддәтләрә азадлыгдан мәһрум едиб. Исламчыларын иши үзрә мәһкәмә просесләри нә јердәдир?
- Адәтән һәр һәфтәнин шәнбә ҝүнү исламчыларла ҝөрүшүрәм. Амма сон ики һәфтәдә гарлы-шахталы һаваја ҝөрә һәбсханаја ҝедә билмәмишәм. Мүтәмади ҝөрүшүб атылаҹаг аддымлары мүзакирә едирик. Бакы Апеллјасија Мәһкәмәсиндә ишә мәһкәмә истинтагынын апарылмасы илә бахылмасы үчүн Али Мәһкәмәјә шикајәт вермишик. Али Мәһкәмә шикајәтә февралын 29-да бахаҹаг. Инди Али Мәһкәмәнин гәрарыны ҝөзләјирик.
- Исламчыларын һәбс далғасынын башланмасындан бир ил өтдү. Сиз бир илдир бу ишин ичиндәсиниз, истинтаг һәрәкәтләриндә иштирак етмисиниз, ишлә јахындан таныш олмусунуз, мүстәнтигләрин, һакимләрин, дөвләт иттиһамчыларынын фәалијјәтини јахындан мүшаһидә етмисиниз. Сизҹә, исламчыларын һәбсинин әсас сәбәби нә иди?
- Һәбсләрин әсас сәбәби бирмәналы олараг Ислам Партијасынын сәдри Мөвсүм Сәмәдовун 2011-ҹи ил јанварын 2-дәки чыхышы вә орада ишләтдији ифадәләрдир. Һесаб едирәм ки, Мөвсүм Сәмәдовун чыхышында ишләтдији ифадәләр исламчыларын һәбс далғасынын башланмасына сәбәб олду. Икинҹи сәбәб исә һакимијјәтин горхуја дүшмәсијди. Чүнки Мөвсүм Сәмәдов һәмин дөврә гәдәр сәрт чыхыш етмәмишди. Һакимијјәт һесаб едирди ки, бу чыхышын архасында һансыса гүввәләр дајаныр, просеси идарә едир вә бунлар нәсә едәҹәкләр. Она ҝөрә дә дәрһал мүәјјән бир ссенари үзрә тәдбир ҝөрдүләр, бәзи инсанлары нејтраллашдырыб просесдән узаглашдырдылар. Бүтүн бунлар ҝөз горхутмаға һесабланмышды вә һакимијјәт бунунла башгаларыны сијаси фәаллыг ҝөстәрмәкдән чәкиндирмәк истәјирди.
Исламчыларын һәбси түрк сериалларында олан ссенари әсасында апарылыр. Түрк сериалларыны чәкиб һәр һәфтә верирләр, баханда да һәр һансы ујғунсузлуг олмур, сериал һадисәләрә ујғунлашдырылыр. Јәни бир вар ссенари әввәлдән там һазыр ола вә филм буна ујғун гурула, бир дә вар ссенари һиссә-һиссә јазыла. Исламчыларын һәбси дә белә олду. Илк нөвбәдә неҹә олурса-олсун Мөвсүм Сәмәдову һәбс етмәк, просесдән узаглашдырмаг лазым иди. Амма дәрһал һәбс вә ҹинајәт иши ачмаг үчүн ортада һәр һансы әсас, сәбәб јох иди. Она ҝөрә дә Мөвсүм Сәмәдову полисә мүгавимәтдә ҝүнаһландырыб инзибати гајдада һәбс етдиләр. Вахт удандан сонра исә јени ссенариләр ҹызылды, евләрдән силаһ-сурсат “тапдылар”, бунун әсасында гондарма иттиһам ирәли сүрдүләр.
- Јәни 20-дән артыг шәхсин һәбси бир шәхсин чыхышы илә бағлы иди?
- 2011-ҹи илдә диндарларын һәбси Мөвсүм Сәмәдовун чыхышындан башланды. Мәсәлә бундадыр ки, Мөвсүм Сәмәдов һәбсдә олдуғу мүддәтдә дә һакимијјәт онун чыхышларына биҝанә јанашмыр. Мөвсүм Сәмәдов өтән ил августун 11-дә мәһкәмәдә сәрт чыхыш етди. Һәмин ҝүн Азәрбајҹанда даһа үч диндар һәбс олунду вә онлардан бири партијанын үзвү иди. Мән һәмин һәбсләрин Мөвсүм Сәмәдовун чыхыш етдији ҝүнә дүшмәсини тәсадүфи сајмырам. Чүнки мәһкәмәдәки чыхыш да ҹидди нараһатлыг јаратмышды.
Исламчылары дөвләт чеврилишинә ҹәһддә иттиһам едирләр вә Мөвсүм Сәмәдовун чыхышы белә гијмәтләндирилир. Експертләр онун “халг ајаға галхыб бу залым режимин һакимијјәтинә сон гојмалыдыр” ифадәсини дөвләтин конститусија гурулушуну зоракы јолла дәјишмәјә ҹәһд кими гијмәтләндирибләр. Һалбуки буна охшар ифадәләри мүхалифәт лидерләри һәр ҝүн ишләдирләр.
- Һәмин дөврдә исламчыларын Мөвсүм Сәмәдовун чыхышындан кәнарда һансыса фәалијјәти вардымы? Аксијалара һазырлыг, күчәләрә чыхмаг, тәшкилатланмаг...
- Тәбии ки, онларын мүәјјән фәалијјәти варды. Мөвсүм Сәмәдовун һәбсиндән бир аз әввәл тәһсил назири Мисир Мәрданов мәктәбләрдә һиҹабы гадаған едән сәрәнҹам вермишди. Исламчылар буна етираз олараг мүхтәлиф тәдбирләр кечирмишдиләр, мүраҹиәтләр јајмышдылар, кичик мигјаслы етираз пикетләри дүзәнләмишдиләр. Амма сөһбәт криминал фәалијјәтдән, ганунсуз ишдән ҝедирсә, буну ҝәрәк истинтаг ортаја гојарды, буну сүбут едәрди. “Мешә гардашлары”нын ишиндә, башга ҹинајәт ишләриндә дөвләт телевизијасында мүәјјән кадрлар ҝөстәрирләр, кимләринсә нәсә јаратдыгларыны ҝөстәрирләр. Амма исламчыларын ишиндә бунлары да етмәдиләр. Чүнки реаллыгда һеч нә јохдур, белә кадрлар һазырлајыб јајмаг апарылан ишин, јазылан ссенаринин сәтһилијини ортаја гојарды. Ортада бир факт, криминал нијјәт, фәалијјәт олсајды вә буну сүбут етсәјдиләр, ҹәмијјәтә тәгдим едәрдиләр. Бу һеч истинтаг материалларында да јохдур.
Августун 11-дә Ариф Гәнијев, Абҝүл Сүлејманов вә Рамин Бајрамов һәбс олунан кими Милли Тәһлүкәсизлик Назирлији илә Баш Прокурорлуг бирҝә бәјанат јајды вә радикал дини групун зәрәрсизләшдирилдијини елан етдиләр. Амма сонракы дөврдә бу шәхсләрин һеч биринин ады груп шәкилиндә ејни бир ҹинајәт ишиндә кечмәди. Онларын һәр биринә ајрылыгда наркотик вә силаһ сахламагла бағлы иттиһам вердиләр. Истинтагын бундан башга чыхыш јолу галмамышды. Чүнки бу һәбсләр һагда ссенари дә дәрһал јазылмышды, тәләскән гәрар вермишдиләр. Амма иши бу истигамәтдә инкишаф етдирә билмәдиләр. Һазырда орталыгда бөјүк бир биабырчылыг вар. Радикал дини груплашманын зәрәрсизләшдирилмәсини елан етмәк һара, буна ҝөрә һәбс олунанлара ајры-ајрылгда наркотик вә силаһ сахлама иттиһамы вермәк һара.
- Исламчылар Иран мејлли олдугларыны, бу өлкәнин дини режиминә, онун ајәтуллаһларына рәғбәт бәсләдикләрини ҝизләтмирләр. Сизҹә, исламчыларын һәбсинә ҝәтириб чыхаран фәалијјәтдә Иранын һансыса формада иштиракы вардымы? Истәр Мөвсүм Сәмәдовун етдији чыхыша, истәрсә дә онларын кечирдикләри вә кечирмәји планлашдырдыглары аксијалара Иранын тәсири вардымы?
- Истинтаг бу мәсәләләри ортаја гојмалы вә сүбут етмәлијди. Истинтаг материалларына үмуми олараг “Ирандан малијјәләшән вә ҝөстәриш алан” ифадәсини јазмагла иш битмир. Бу киминсә субјектив фикридир. Әҝәр белә бир мәсәлә вардыса, буну сүбута јетирмәлијдиләр, иш материалларына тутарлы, тәкзиболунмаз фактлар, сәнәдләр дахил етмәлијдиләр. Кимин Иранда кимлә ҝөрүшдүјүнү, һәмин шәхсләрин һансы тәшкилаты тәмсил етдијини, нә гәдәр вәсаит алдығыны, һансы тапшырыглар вердијини ҝөстәрмәлијдиләр.
Азәрбајҹанда демократик дүшәрҝә, мәсәлән, Иҹтимаи Палатада бирләшән гүввәләр демократија, инсан һаглары, сөз вә мәтбуат азадлығы кими дәјәрләрә үстүнлүк верир. Бунлар АБШ, Авропа өлкәләринин әсас дәјәрләридир. Әҝәр һакимијјәт бу дәјәрләрә гаршы мүбаризә апарса, онда буну мүдафиә едән гүввәләри АБШ-дан, Авропадан малијјә, ҝөстәриш алмагда, сифаришләрини јеринә јетирмәкдә иттиһам едәҹәк. Исламчылар үчүн үстүн дәјәр ислам гајдаларыдыр. Онлар исламын тәблиғ олунмасыны, ҹәмијјәтдә ислам гајдаларына әмәл едилмәсини, дини инанҹла бағлы инсанларын мәһдудијјәтләрлә үзләшмәмәсини истәјирләр. Бу дәјәрләрә бағлы олан, она хидмәт едән инсанлары, ислам уғрунда мүбаризә апаран инсанлары нә АБШ, нә дә Авропа өлкәләри илә бағламаг, әмәкдашлыгда ҝүнаһландырмаг мүмкүн дејил. Азәрбајҹан диндарларыны јалныз ислам дәјәрләринә үстүнлүк верән гүввәләрлә бағламаг мүмкүн иди. Бу да јахын гоншулугда олан Иран олду.
