Мәгаләнин башлығы чохларында ҝүлүмсәмә, бир чохунда мараг, бир чохунда да үрәк ағрысы јарадаҹаг, билирәм.
Илләр әввәл ешитдијим бу сөз мәни дә ҝүлдүрмүшдү. Онда баша дүшмәмишдим ки, диндарын да "китајскиси" ола биләрми?!
Заман өтдүкҹә, динлә марагланмаға башладыгҹа вә ҹәмијјәтдә даһа чох олдугҹа бу сөзүн нијә ишләдилдијини баша дүшмәјә башладым. Һәр о сөзү исбат едән бир һәрәкәт ҝөрәндә үрәјим сызылдајырды.
“Бу јазыны јазыммы, јазмајыммы?” дејә дә чох дүшүндүм, чүнки бунлары ифадә етмәк мәним үчүн асан дејил. Амма јазмалыјам. Динимиздәки бәлалар елә сусмагдан ҝәлмәдими башымыза?! Бизим ән бөјүк чатышмамазлыгларымыздан бири дә динләмәји баҹармамағымыз, дини өз истәкләримиз чәрчивәсиндә јашамағымыз вә буну ирад тутанлара да “сәнә нә?” кими бир мүнасибәт ҝөстәрмәјимиздир.
Бәс јахшы, онда биз неҹә сәһвләримизи дүзәлдәҹәјик?
Биз һәрәмиз башга бир шәкилдә дини јашајыб, һансы бирликдән, һансы вәһдәтдән данышырыг? Кимисә динләјәндә дә кәнара чәкилән кими “Буна, бах! Өзүндәки сәһвләри ҝөрмүр, амма мәнә ағыл верир”- дејирик. Мараглысы да одур ки, бунунла јанашы “мөмин мөминин ҝүзҝүсүдүр” дејән дә бизләрик.
Будурму дин?
Ән писи исә ҹаһилләр елә билирләр ки, доғрудан да дин будур. Она ҝөрә дә бәзи валидејнләр өвладларыны “дин тәһлүкәси”ндән горумаға чалышырлар. Ушаглары диндар достларла јолдашлыг едәндә онлары евә дустаг едирләр. Бәли, инди ҹүрбәҹүр тәһлүкәли тәригәтләр, ҹәрәјанлар вар вә сајлары да дајанмадан артыр, онларын әсас һәдәфләри дә ҝәнҹләрдир. Валидејн әлбәттә өвладыны горумалыдыр. Амма бахыр кимдән вә нәдән горумаг. Валидејнин тәк иши өвладыны горумаг дејил, һәм дә дүзҝүн тәрбијә етмәкдир.
Бәс ән ҝөзәл тәрбијәнин нә олдуғуну билирми бу валидејн? Ән дүзҝүн тәрбијә еталонунун, камил мәдәнијјәт күллијатынын Исламда олдуғуну билирми?
Мән мәдәнијјәти Гуранда ҝөрдүм. Гуранда јеришдән тутмуш данышыг тәрзинә гәдәр, гапы дөјмәкдән тутмуш салам вермәк мәдәнијјәтинә гәдәр һәр шеј вар. Әлбәттә ки, Аллаһын тәрбијә етдијиндән даһа ҝөзәл ким тәрбијә едә биләр?! Демәк Исламдан вә Исламы јашајанлардан горхмаг лазым дејил, ону јалныш јашајыб вә јалныш таныданлара гаршы тәдбирли олмаг лазымдыр.
Бәс Исламы јалныш јашамаг нә демәкдир?
Проблемләр дә елә бурдан башлајыр.
Бу һагда јаз-јаз гуртармаз, амма үмуми бир нәтиҹә чыхармаг үчүн мүсәлманлара нәзәр салаг. Аллаһын бујурдуғу мүсәлман симасы мүхтәлиф дејил, амма ҹәмијјәтдәки мүсәлманлар әмәлләринә ҝөрә мүхтәлиф-мүхтәлиф категоријалара бөлүнүрләр:
1. Сајлары чох аз олан бу инсанлар Аллаһыны севән вә бу севҝини һәр шејдә бирузә верәнләрдир.
Онларын һәр һәрәкәти Аллаһын разылығындан хәбәр верәр. Һеч бир ишдә нә өз нәфсләрини, нә дә киминсә разылығыны ҝүдмәзләр. Она ҝөрә дә кимәсә јахшылыг едәндә вә әвәзиндә нанкорлуг ҝөрәндә етдикләри јахшылыға пешман олмазлар.Јахшы инсан олмаг үчүн кимләринсә разылығы лазым дејилдир онлара. Бу инсанлар дар ҝүнләрдә сәбирдән безмәз, шүкүрдән дојмазлар. Һәр ан саваб әмәлләрин пусгусундадырлар санки. Саваб газанмаг үчүн һансыса заман, һансыса мәкан, һансыса бөјүк бир әмәл ваҹиб дејилдир. Һәр ан, һәр јер, бир чохларынын кичик ҝөрдүјү әмәлләр һамысы онлара саваб газанмаг үчүн бир фүрсәтдир. Ҝүнаһы ҝөрән кими төвбә едәр вә о ҝүнаһа бир дә гајытмазлар. Даим дин уғрунда мүбаризә апарар вә ҝери чәкилмәзләр. Бүтүн бунлары бөјүк шөвглә јеринә јетирәр, һеч бириндә үмидсизлијә дүшүб чәтинликләрдән јорулмазлар. Ҝүҹлү нәфсә гаршы зәиф мүбаризә апармазлар. Ҝүнаһы бөјүк-кичик дејә ајырмаз, өзләринә бәраәт газандырмаға ҹәһд етмәз, ән кичик ҝүнаһа дүшмәкдән белә горхарлар. Чүнки бөјүк ҝүнаһларын елә кичикләрин дүзәлдилмәмәсиндән јарандығыны биләрләр. Чүнки белә бир инсаны Аллаһ тәрбијә етмишдир, чүнки онун һәр һәрәкәти Гуран ајәсидир.
Ҝөрәсән, инсанлар нијә бу гәдәр дәјәрли олмаг әвәзинә өзләрини дәјәрсизләшдирәрләр? Аллаһын вердији немәтләри Аллаһдан үстүн тутмаг неҹә дә нанкор бир һәрәкәтдир..
“Аллаһа бәндәјәм”- дејиб, шејтана бәндә олан нәфсдән Аллаһа сығынырам.
2. Бу инсанлар һәм хошбәхт, һәм дә бәдбәхтдирләр.
Она ҝөрә хошбәхтдирләр ки, онлар да сәһвләрини ҝөрә билмәк кими бөјүк бир немәтин саһибидирләр вә она ҝөрә бәдбәхтдирләр ки, бу сәһвләри ҝөрдүкләри һалда онларын чохуну дүзәлдә билмәзләр. Өзләрини гынајарлар сәһвләри заманы, амма нәфсләри чох ҝүҹлү олдуғундан өзләринә һагг газандырыб о сәһви дүзәлтмәк үчүн мүбаризә апармазлар. Мүбаризә апарсалар да тез јоруларлар. Динләри уғрунда чох шеј етмәк истәјәрләр бу инсанлар, амма елә чох заман да азла кифајәтләнәрләр. Буна да бәһанәләри һәмишәки кими һазырдыр.”Чох истәјирәм, амма неҹә едим? Филан-филан чәтинликләрим вар...”дејиб гәләбәјә мане олан бөјүк дүшмәнин “бәһанә” олдуғуну унударлар. Инсан заһири дә, батини дә хејирли бир шеји истәјиб дә она наил ола билмирсә, ја ону лајигинҹә истәмир, ја да она наил олмаг үчүн кифајәт гәдәр чалышмыр демәкдир. Нәфсләринә бәһанә донуну ҝејиндирмәклә о, үстүн әхлаглы бири олмаг әвәзинә јүз ади инсандан бири олмағы сечәрләр. Ән чох намаз, оруҹ вә бу кими ибадәтләрин јеринә јетирилмәсинә фикир верәрләр. Әсасән диндә өз ҹанлары, маллары атрафындакылар үчүн тәһлүкәсиз оланлары сечәрләр. Фәдакарлыгдан чәкинәрләр. Һалбуки, Аллаһ ризасы үчүн олунан кичик бир әмәли сәмимијјәтлә бөјүк бир ибадәтә чевирмәк мүмкүндүр. Она ҝөрә әсас әмәлләрин сәмимилијинә диггәт етмәк лазымдыр.
Бәли, намаз чох бөјүк бир ибадәтдир. Намаза һәр кәс вахтында ҝетмәлидир. Намаз бир мәҹлис кимидир, бүтүн ән ҝөзәл немәтләрин пајландығы бир мәҹлис. Мәҹлис башлајан анда ким ордадырса вә ким о мәҹлисдә лајигли чыхыш едирсә ән ҝөзәл немәтләр онундур. Бәзи инсанлар вар намаза тәләсмәјәнләр, онлар да мәҹлисин сонунда артыг-уртуглара ҝәлиб чатанлардыр санки. Она ҝөрә намазын дәјәрини вахтында вә лајигли бир шәкилдә вермәк лазымдыр.
Бир јазы охумушдум. Орда инсанлар чох вахт мути һалында намаз гыла билмәдикләриндән шикајәтләнирдиләр, “онда бу намазлар гәбул олунмур?”- дејә нараһатлыгларыны билдирирдиләр. Ҹавабда исә јазылмышды ки, әлбәттә, ән ҝөзәл намаз вахтында гылынандыр, амма намазын доғрусу инсаны сәһвләрдән чәкиндирәндир. Демәк, бизим әмәлләр намазы тамамламалыдыр, әҝәр тамамламадыса о заман гылынан намазларын бир фајдасы јохдур. Онсузда буну там дәрк едән инсан тәк намазла һеч вахт кифајәтләнмәз вә әмәлләринә даим нәзарәт едәр ки, әмәлләри Аллаһын разылығы илә олсун. Амма кифајәтләнәнләр билмәлидирләр ки, Гуранда да дејилдији кими, ибадәт јалныз гибләјә јөнәлмәк демәк дејил.
Бәс ибадәт нәдир? Ибадәт Аллаһын севдикләрини севмәк, севмәдикләрини исә севмәмәкдир. Ибадәтин ән бөјүјү нәфси дүнја немәтләринә гаршы тәрбијә етмәкдир. Аллаһ о ҝүндән горусун ки, бу инсанлар Аллаһын вердији немәтләри дәјәрләндирә билмәјиб Онун уҹа мәрһәмәтиндән кәнар дүшәләр. Бир инсан Аллаһын она әта етдији өз дүнја малындан, пулундан Аллаһ ризасы үчүн кечә билмирсә, о пулу ҝөзүндә бөјүдүб нәфсинин ризасы үчүн истифадә едирсә, о инсан һансы Аллаһ севҝисиндән даныша биләр? Аллаһын вердији немәтләрлә Аллаһа рүшвәт верилмәз, Аллаһын һеч нәјә еһтијаҹы олмадығыны бу инсанлар һәлә дә баша дүшә билмәјибләрми, Илаһи?!
Аллаһ ризасы үчүн јетимә бир ҝүлүмсәмәјин, о бир тәбәссүмүн истәксиз верилән о сәдәгәләрдән даһа гијмәтли олдуғуну нијә баша дүшмәзләр ҝөрәсән? Аллаһын вердији ҝөзәллији Аллаһ ризасы үчүн јад бахышлардан горумаг нијә чохларында тәрәддүдә сәбәб олар? Она ҝөрә дә Аллаһ Гуранда бизләрә хәбәр верир ки, Аллаһын әмрләри јалныз мөминләрә асан ҝәләр.
Ја Рәбб, инди даһа јахшы баша дүшүрәм ки, Сәни севә биләҹәк үрәк һәр инсанда јохмуш. Сәнин севҝини о үрәјә јерләшдирә билмәк о гәдәр дә асан дејилмиш. Дилдә “севирәм” дејиб Сәнә тәрәф јох, дүнја немәтләринә тәрәф гачмаг Сәнә олунан ән бөјүк хәјанәт имиш.
Бәзән белә данышанда мәнә ирад тутурлар ки, инсанлары диндән горхутмаг олмаз. Елә дәвәт ет ки, әмәлләрдән горхмасынлар.
Бир дәфә дедим ки, изаһ един о неҹә олур? Белә бир ҹаваб мәни дәһшәтә ҝәтирмишди:” Јаваш-јаваш намаза башла, әсас намазды, сонра заманла истәсән башыны бағлајарсан, амма елә ет ки һеч бир фәрги олмасын башыачыглардан. Елә гәшәнҝ бағлајанлар вар ки, ики ҝөз истәјир бахмаға. О үч дәнә јағлы түкү ҹамаата ҝөстәрмәкдәнсә, шалнан топуз елә, олаҹагсан дүнја ҝөзәли. Һәм дә инди оғланлар да диндар гызларла аилә гурмаға үстүнлүк верирләр. Көјнәјин дә бирҹә дамҹы узун олдуса бәсинди. Нијјәтин тәмиз олсун, индики заманәдә буну еләсән бөјүк шејди”.
Әҝәр инсан Аллаһ севҝисиндән, Аллаһ горхусундан дәрк едәрәк иман етмирсә онларын сајынын артмасы динә хејир дејил, әксинә бөјүк бир зәрәрдир. О ҹүр ибадәтләрә ҝөрә чох ҹәмијјәтләрдә бу ҝүн динин јалныз ады вар, амма өзү јохдур. Он нәфәр һәгиги иман едән, мин о ҹаһил инсандан даһа үстүндүр. Она ҝөрә һәгиги дини јашамаг истәјән динә ҝәлсин. Ҝүнү-ҝүндән артан “диндар”лар һәгиги иман әһлинин јолундакы ән бөјүк манеәләрдән бири олдугларыны ҝөрсәјдиләр, “өзүмүз дини јашаја билмирик, һеч олмаса јашајанлара мане олмајаг “-дејиб ја “дин
