Әһли Бејт АБНА хәбәр аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән: Сон заманлар сијаси полемика чеврәләриндә Азәрбајҹанын назир-олигархларынын гаршылыглы зиддијјәтләри һаггында чох мүзакирәләр ҝедир. Олигархлар да өз давранышлары илә бу мүзакирәләрә мөвзу верирләр. Бу давранышлар о гәдәр шиддәтлидир ки, һәтта парламентдә дә резонанс јарадыр вә Азәрбајҹан һакимијјәтинин бу ән марагсыз структуру да мәһз, бу мүнагишәләрин һесабына диггәти ҹәлб едир.
Ҝәлин, зиддијјәтләри тәснифләшдирәк:
1. Кәмаләддин Һејдәровла Зија Мәммәдовун мүнагишәси;
2. Кәмаләддин Һејдәровла Рөвнәг Абдуллајевин мүнагишәси;
3. Кәмаләддин Һејдәровла Рамиз Меһдијев груплашмасынын (бураја Рамил Усубов да дахилдир) мүнагишәси.
“Фөвгәлназир” дүшмәнләрлә әһатәләниб, достлара исә етибары јохдур
Һал-һазырда иҹтимаи-сијаси чеврәләрдә даһа чох бу үч мүнагишә оҹағы барәдә мүзакирәләр ҝедир вә ҝөрүндүјү кими, бунларын һәр биринин бир тәрәфи фөвгәладә һаллар назиридир.
Һејдәровун, һакимијјәтин мәтбәхини тәшкил едән ири груплашмаларла бүтүн зиддијјәтләрин тәрәфи олмасы бу мүнагишәјә Илһам Әлијевин садәҹә, мүшаһидәчи кими гатылмасынын ҝөрсәнишидир. Баш назирлик уғрунда савашын тәһлилини, һәләлик бир кәнара гојуб президентин һакимијјәтдахили мүнагишә оҹагларыны садәҹә, сејр етмәсинин сәбәбләрини арашдыраг. Әлбәттә, бәзиләри дејә биләр ки, Илһам Әлијев адынын мүнагишә тәрәфләриндән бири кими һалланмасыны истәмир. Амма о, фактики олараг, мүшаһидәчи статусуну сахламагла да тәрәф олдуғуну ҝөстәрир вә фөвгәлназирин сыхышдырылмасында мараглы ҝөрүнүр. Иҹтимаи рәј бирмәналы олараг белә гәбул едир ки, Һејдәров Азәрбајҹан һакимијјәтиндә икинҹи адамдыр, идарәетмәнин мүһүм саһәләринә, өзәлликлә дә гара игтисадијјатын истигамәтләндирилмәсинә тәсир имканлары бахымындан, һәтта биринҹи адам сајылыр. Азәрбајҹанла бағлы бүтүн бејнәлхалг һесабатларда да, демәк олар ки, бу нәтиҹә билдирилир. Илһам Әлијев авторитар һакимдир. О өзүндән сонра икинҹи, үчүнҹү, дөрдүнҹү,.. адамын олмасыны арзулаја билмәз. Авторитаризмин бир идарәетмә системи олараг да маһијјәти будур.
Ири пуллар ири мүһарибә демәкдир
Јухарыда гејд едилән мүнагишәләрин кәскинләшмәси вә иҹтимаи мүзакирәләрин предметинә чеврилмәси исә Азәрбајҹана ири пулларын ахыны илә паралел башлајыб, десәк, сәһв етмәрик. Һакимијјәт дахилиндә бу гәбилдән олан мүнагишәләр чох заман олур, амма ири пуллар коррупсија режимләринин паталоҝијасында ҹидди проблемләр јарадыр. Өлкәјә ҝәлән ири пуллар үзәриндә иҹтимаи нәзарәтин дејил, коррупсијалашмыш олигархларын нәзарәтинин олмасы, тәбии олараг бу пулларын әтрафында јаранан бизнес (гара) мүһитинин дә формалашмасы уғрунда мүбаризәни јарадыр. Азәрбајҹан һакимијјәтиндәки зиддијјәтләрин ән ҹидди сәбәбләриндән бири будур.
Диҝәр мүһүм сәбәб: формал олараг икинҹи сијаси пост сајылан баш назир күрсүсү уғрунда мүбаризә кәскинләшиб.
Огтај Әсәдов вә Әбүлфәс Гарајев баш назирлик уғрунда савашын ичиндә олмаг истәмир
Ады јухарыда һалланан шәхсләрдән Кәмаләддин Һејдәровун, Зија Мәммәдовун, Рөвнәг Абдуллајевин вә ады гејд едилмәјән Әбүлфәс Гарајевлә Огтај Әсәдовун бу поста јијәләнмәк планлары барәдә данышылыр. Ҝөрүнүр, Огтај Әсәдов баш назирлик уғрунда ашкар мүбаризәјә гошулмағы мәнасыз сајараг, буну биринҹи шәхсин еһтимал олунан лүтфүнә бағлајыр. Әбүлфәс Гарајев исә Пашајевләрин кадры сајылыр вә буна ҝөрә дә өзүнү кифајәт гәдәр шанслы намизәд сајдығы үчүн конфликтләрә гарышмыр. Огтај Әсәдов Гәрби Азәрбајҹанлыларын тәмсилчиси кими, формал олараг тәгдим едилдијини билир. Һәтта “Азәрсу” кими нәһәнҝин дә онун нәзарәтиндән чыхарылмасыны ҝөзләнилән баш назирлик посту илә мүгајисәдә ҹидди итки сајмыр. Тәсәррүфат адамыдыр вә бу кејфијјәтләрин онун ишинә јарајаҹағыны ҝүман едир.
Һејдәров икинҹилији һалал һаггы сајыр
Кәмаләддин Һејдәровун баш назирлик иддиасы ҝерчәк вәзијјәтин де-јуре тәсбит олунмасы истәјилә бағлыдыр. Бир һалда ки, о, икинҹи шәхс һесаб едилир, демәли, бу вәзијјәти рәсмиләшдирмәк дә олар. Ыкинҹиликдән биринҹилијә бирҹә аддым јол галыр. Доғрудур, сијаси шәраит Кәмаләддин Һејдәровун биринҹи шәхс олмасынын ади ссенариси үчүн јер гојмур. Амма һәр һансы форс-мажор шәраити ону биринҹи шәхсә дә чевирә биләр. Азәрбајҹан кими гејри-сабит өлкәләрдә (һәрчәнд, игтидар тәблиғаты Азәрбајҹаны дүнјанын ән сабит өлкәләриндән бири кими тәгдим етмәји хошлајыр, амма әлбәттә, бунун ҹидди әсасы јохдур) форс-мажор истәнилән һалда јарана биләр.
Зија Мәммәдов “јад адам” олдуғу үчүн икинҹи олаҹағына инаныр
Зија Мәммәдовун биринҹи шәхс олмаг истәји вә иддиасы һеч заман ола билмәз. Амма индики вәзијјәти дә ону тәмин етмир, чүнки групларарасы тәмасларда, о, ән зәиф һәлгә олдуғуну да фәргләндирмәмиш дејил. Онун сијаси ҝенеолоҝијасы мөвҹуд һакимијјәтин үзви елементи сајылмыр, мөвгеләрини мөһкәмләндирәҹәк башга аргументләрдән мәһрумдур. Әслиндә, зәиф һәлгә олмасы онун баш назирлик постуна шансыны бир аз артырыр. Нәјә ҝөрә? Бу барәдә аз сонра...
Рөвнәг Абдуллајев әсас кланын зәрури әлавәсидир
Рөвнәг Абдуллајев елә бир груплашманын үзвүдүр ки, онун икинҹи адам олмасы үчүн јалныз вә јалныз индики сијаси системин мөвҹудлуғу лазымдыр. Әҝәр иҹтимаи рәјдә вә бејнәлхалг тәшкилатларын арајышларында ҝөстәриләнләр јанлыш дејилсә (ән азы) вә Абдуллајев Бәјләр Әјјубов-Васиф Талыбов груплашмасынын үзвүдүрсә, бу груплашманын сијаси перспективинин јалныз индики системлә мөвҹуд олаҹағына шүбһә етмәк олмаз. Сөһбәт етник мәнсубијјәтдән (күрд фактору), һәтта һәмин зәминдә сијасиләшмиш етник командадан ҝедир. Бу груплашма, ејни заманда Әлијевләрин әсас дајагларындандыр вә һәмишә дә белә олуб. Рөвнәг Абдуллајев дә биринҹилик иддиасы тәсәввүр едилмәјән вә һеч заман тәсәввүр едилмәјәҹәк адамлардан олдуғу үчүн баш назирлик иддиасында өзүнү шанслы һесаб едә биләр.
Икинҹилик онунҹу олмаг кими бир шејдир, амма...
Зәиф сијаси фигур олмаг Азәрбајҹанда баш назир олмаг үчүн ән ујғун ҝөстәриҹидир. Садә бир сәбәбә ҝөрә ки, авторитар лидерләр икинҹи шәхсин, онунҹу вә даһа ашағы рангда гәбул едилмәсини хошлајырлар. Нормал сијаси просесләрин олдуғу шәраитдә игтидар командасынын нөвбәти алтернативи баш назир, хариҹи ишләр назири, пајтахт мери,.. кими адамлар ола биләр. Азәрбајҹанда һәр үч вәзифәнин дашыјыҹысыны ҝөзүнүзүн гаршысына ҝәтирин. Артур Рәсизадә, Елмар Мәммәдјаров вә Һаҹыбала Абуталыбов һансыса “х” ҝүнүндә һакимијјәт командасынын сечими ола биләрми? Әлбәттә јох. Амма мәсәлән, Зија Мәммәдов бу посту әлә кечирмәклә Кәмаләддин Һејдәров кими рәгибинин даими прессингләриндән хилас ола биләр. Кәмаләддин Һејдәров исә баш назир постунда өзүнүн нөвбәти Артур Рәсизадә олаҹағыны һеч бир һалда тәсәввүр етмир. О, Азәрбајҹанын баш назирини индики “фөвгәлназир” иддиалары илә тәсәввүр едир вә Әлијевләрин аилә бизнесинин әсас менеҹерләриндән бири олараг, бу поста тәјинатыны зәрури едән шәраити јетишдирмәклә мәшғулдур.
Мараглыдыр ки, Азәрбајҹанла әмәкдашлыг едән бир сыра дөвләтләр дә (бунларын арасында апарыҹы Гәрб өлкәләри дә вар) Азәрбајҹанын нөвбәти баш назиринин Артур Рәсизадә кими формал сәлаһијјәт дашыјыҹысы јох, Һејдәров кими, өлкәдәки ситуасијаја тәсир имканлары олан бирисинин олмасыны истәрдиләр. Дипломатлардан бири буну “Азадлыг”ын әмәкдашы илә приват сөһбәтдә, һәтта етираф едиб вә вурғулајыб ки, онлар “баш назирлә ҹидди мәсәләләри мүзакирә етмәк истәрдиләр, чүнки президентлә һеч дә һәмишә ҝөрүшмәк мүмкүн олмур”.
“Мавр ҝетмәлидир”
Артур Рәсизадә исә ҝетмәлидир. Онун тәгаүд јашы чатыб вә инди кабинетин ишинин тәшкилиндә онун ролу сыфырдан азаҹыг јухарыдыр. Олигархлар Рәсизадәнин истефаја (тәгаүдә) ҝөндәриләҹәјини чохдан ҝөзләјирләр вә әла билирләр ки, бу мүһүм вәзифәнин бошалаҹағы ҝүн садәҹә бир сәбәбә ҝөрә тәхирә дүшүб: һәләлик, јени баш назирин ким олаҹағы илә бағлы гәти гәрар јохдур. Онлар бир-бири илә мүнагишәнин ҝедишиндә һәмин гәрарын верилмәсинин сүрәтләнәҹәјинә үмид едирләр.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
