Әһл Бејт-АБНА-хәбәр аҝентлијинин хәбәринә әсасән,дүнән Милли Мәҹлисин нөвбәдәнкәнар сессијасынын даһа бир иҹласы кечирилди. Спикер Огтај Әсәдов сон ики иҹласын ҝүндәлијиндә 31 мәсәләнин олдуғуну дејиб, ҹари мүзакирәләрә вахт ајырмадан бирбаша мүзакирәләрә кечди. “Норматив һүгуги актлар һаггында” ганун барәдә Һүгуг сијасәти вә дөвләт гуруҹулуғу комитәсинин сәдри Әли Һүсејнов чыхыш етди. Комитә сәдринин сөзләринә ҝөрә, белә бир ганун лајиһәсинин јарадылмасы сон референдум заманы конститусијаја едилән бир сыра дәјишикликләрдән ирәли ҝәлиб. Ә.Һүсејнов ону да хүсусилә вурғулады ки, Венесија Комиссијасынын сон иҹласында бу лајиһә мүсбәт рәј алыб. Гејд едәк ки, сөһбәт парламент сәлаһијјәтләринин бир һиссәсинин иҹра һакимијјәтинә верилмәсини өзүндә еһтива едән дәјишикликләрдән ҝедир. Депутат Илјас Исмајылов билдирди ки, ганунун анолоҝијасынын олмасы конститусијаја зидд бир анлајышдыр.
Мүсават депутат групунун үзвү Пәнаһ Һүсејн хатырлатды ки, Азәрбајҹан перзиденти тәрәфиндән тәгдим едилән ганун лајиһәсинә јалныз мүшајиәт мәктубу әлавә олунуб: “Бу мүддәа Азәрбајҹан Конститусијасынын 96-ҹы маддәсинин 7-ҹи бәндинә зиддир. Бу бәнд беләдир ки, ганунла гәрар лајиһәләри әсасландырылмалы вә онларын гәбул едилмәсинин мәгсәдләри ҝөстәрилмәлидир. Бу мәсәлә конститусијанын мүвафиг маддәсинә зидд олдуғуна ҝөрә, буна бир ајдынлыг ҝәтирилмәлидир ки, ганунвериҹилик тәшәббүсчүсүнүн мөвгеји нәдән ибарәт олуб. Икинҹиси, јенә чох мүһүм олан мүддәа ганунун 43-ҹү маддәсидир. Бу маддәдә ганунвериҹилијин иллик планынын президентлә разылашдырылмыш шәкилдә тәртиб олунмасы јенә һакимијјәт бөлҝүсү һаггындакы принсипә вә Азәрбајҹанда ганунвериҹилик тәшәббүсчүләринин һүгугларына зидд кими дәјәрләндирилиб. Чох тәәссүф ки, нә ганунвериҹилик тәшәббүсчүсү вә онун нүмајәндәләри, нә дә бурадакы һүгугшүнас депутатлар тәрәфиндән мүзакирәләр вә иҹлас заманы мәсәләјә ајдынлыг ҝәтирилмәди”. П.Һүсејн конкрет суал үнванлады: “Әҝәр президент вә ја парламент арасындакы сијаси гүввәләр нисбәти фәргли олса, парламентдә президентин партијасына мүхалифәтдә олан депутатлар чохлуг тәшкил едәрсә, - нәзәри бахымдан - о һалда белә бир разылашдырма әлдә олунмазса, иллик планын тәртиб олунмасы һансы вәзијјәтдә олаҹаг? Биз буну парламентин һүгугларынын мәһдудлашдырылмасы, ганунвериҹилик просесинин иҹра һакимијјәти тәрәфиндән монополијаја алынмасы вә фактики олараг, парламентин ганунвериҹилик тәшәббүсүнүн ләғв едилмәси адландырараг, конститусион дәјишиклик кими дәјәрләндирмишдик. Нә Президент Администрасијасы, нә игтидар һүгугшүнаслары, нә дә Милли Мәҹлис үзвләри мәтбуатда вә бурада бу мәсәләләрә ајдынлыг ҝәтирмәдиләр. Бу, онларын аргументләринин јохлуғуна дәлаләт едирми?”
О.Әсәдовун репликасы ешидилди: “Пәнаһ бәј, јахшы ки, дүз еләдин дедин, - “нәзәри бахымдан”.
Сабир Рүстәмханлы Азәрбајҹан ганунвериҹилијин дилинин чиркләндијини дејиб, милли терминләрдән истифадәјә чағырды.
Ә.Һүсејновун изаһаты илә гане олмајан П.Һүсејн етираз етсә дә, спикер онун етиразыны нәзәрә алмады. Деди ки, 42-ҹи маддәдә Милли Мәҹлис вә президентин гаршылылглы разылашмасындан сөһбәт ҝедир. О.Әсәдов лајиһәни сәсвермәјә шыхарды вә 6 нәфәр әлејһинә, 101 нәфәр леһинә олмагла, ганун гәбул едилди.
2010-ҹу илин дөвләт бүдҹәси һаггында гануна дәјишикликләр едилмәси даһа ҝениш мүзакирә мөвзусу олду. Малијјә назири Самир Шәрифов деди ки, дүнја базарындакы вәзијјәтә бахмајараг, 1 барел нефтин сатыш гијмәтинин 60 АБШ доллары ҹиварында дәјәрләндирилмәси гәрара алыныб. Һәмчинин, ҝәлирләрин 15 фаиз вә ја 1 милјард 490 милјон манат, хәрҹләрин исә 9 фаиз вә ја 1 милјард 11 милјон манат артырылмасы нәзәрдә тутулур. Бунунла да бүдҹәнин ҝәлирләри 11,5 милјард маната, хәрҹләри исә 12,3 милјард маната чатаҹаг. Лајиһәјә ҝөрә, бүдҹә кәсири 478 милјон манат азалдылаҹаг, ҝәлир артымынын 490 милјон манаты Верҝиләр Назирлији, 1 милјард манаты исә Дөвләт Нефт Фондундан трансферләр һесабына формалашаҹаг. Бу мәгсәд үчүн ајрылаҹаг 608 милјон манатын 400 милјон манатдан чоху өлкәнин тәһлүкәсизлик вә мүдафиә габилијјәтинин артырылмасы тәдбирләринә јөнәлдиләҹәк.
Сел вә дашгынларын јаратдығы фәсадларын арадан галдырылмасы да бүдҹә хәрҹләриндә дәјишикликләрә сәбәб олуб. Бу ил һөкумәт Күр вә Араз чајларында јаранмыш тәбии фәлакәтин нәтиҹәләринин арадан галдырылмасына вә ҝәләҹәкдә белә һалларын гаршысынын алынмасына 300 милјон манат ајыраҹаг. Сосиал хәрҹләри исә 100 милјон манат артырмаг нијјәти вар. Бүдҹәдә нефтин база гијмәтинин 45 доллардан 60 доллара гәдәр артырылмасы да лајиһәдә јер алыр.
Депутат Заһид Оруҹ деди ки, бүдҹәјә бахылмасы мүһүм игтисади вә сијаси мәсәләдир: “Орду хәрҹләринин хүсуси чәкијә малик олмасы диҝәр дөвләтләрә месаждыр ки, сүлһ данышыглары нәтиҹә вермәсә, мүһарибә варианты гачылмаз олаҹаг. Ермәнистан сүрәтлә силаһланмагда давам едир, она ҝөрә дә Азәрбајҹан өз ордусуна јөнәлтдији вәсаити артырмаг мәҹбуријјәтиндәдир”.
З.Оруҹ 10 дәгигә чыхыш едәндән сонра спикер 35 нәфәрин чыхыша јазылдығыны нәзәрә алараг, регламенти 5 дәгигәјә ендирмәји тәклиф етди. Пәнаһ Һүсејн тәклифә гаршы чыхды. Спикерсә “Пәнаһ Һүсејн, биз сәнә һөрмәт едирик, јериндән данышырсан. Сонра да дејирсән нијә данышмаг һүгугуну әлиндән алырыг”, -дејә, ҝилеј етди. Мүбариз Гурбанлы исә “бу ҹүр ајдын лајиһә илә - нәинки 5 дәгигә, 3 дәгигә данышмаг кифајәтдир. Һеч дә һәмишә һәјат нефтин гијмәтиндән асылы дејил. Бүдҹә кәсири 2,3 фаиз прогнозлашдырылыр. Бу рәгәмин өзү бүдҹәнин нә гәдәр јүксәк сәвијјәдә олдуғуну ҝөстәрир” сөјләди.
Әли Мәсимли билдирди ки, диҝәр өлкәләрдә, мәсәлән, Русијада да бүдҹәјә әлавә вәсаит ајрылмасы просеси ҝедир.
Гүдрәт Һәсәнгулијев деди ки, јохсуллуғу арадан галдырмаг үчүн елмә вәсаит ајрылмалыды: “Һөкумәт истәсә бу саһәјә пулу артыра биләр. Хүсусилә дә орта мәктәб мүәллимләринин, али мәктәб ишчиләринин маашы артырылмалыдыр. Елмләр намизәди 156, елми ишчи 120 манат алыр. Лап бир бинанын тикинтисини дајандырыб елми ишчиләрин маашыны артырмаг лазымдыр. Нефт Ширкәти өзүнә 235 милјон долларлыг офис тикир...”
Ваһид Әһмәдов деди ки, тәбии фәлакәтә ајрылан вәсаитин мигдары аздыр: “Дөвләт органлары, назирликләр чох бөјүк иш ҝөрүбләр. Өзү дә мәсәлә јалныз Күр-Аразла әлагәләндирилмәли дејил. Диҝәр бөлҝәләрдә - Губа, Хачмаз, Шәки, Загатала, Шамахы, Ҝөјчај әразиләриндә торпаг сүрүшмәләри олур, евләр торпаг алтында галыр. Тәбии фәлакәтлә әлагәдар хүсуси програм ишләниб һазырланмалыдыр вә бунун үчүн малијјә еһтијатлары тәсдиг олунмалыдыр”.
Нөвбәти дәфә сөз алан Пәнаһ Һүсејн деди ки, иҹласда бу ҝүнүн инсан һаглары ҝүнү олмасы јада дүшмәдији кими, бүдҹәдә дә мааш, пенсија, тәгаүд алан вәтәндашларын јада дүшмәдијини ҝөрдүк. Депутат билдирди ки, пенсијалар, әмәк һаггы вә тәгаүдләрин артырылмасы һаггында һәр һансы бир мүддәа сәсләнмәди: “Һалбуки бүтүн өлкә, милјонларла инсан үрәјини гысыб бу бүдҹәјә дәјишиклик һаггында гануну ҝөзләјирди. Ҝүман олунурду ки, нөвбәти 6 ај үчүн әмәк һаглары, пенсија вә тәгаүдләрин дөвләт бүдҹәси һесабына малијјәләшән инсанлар үчүн 30-35 фаиз артымы һаггында биз гәрар гәбул едәҹәјик. Һалбуки Мүсават депутат групунун нүмајәндәси (Арзу Сәмәдбәтли-Е.П.) сүбут етди ки, малијјә ресурсларынын мәнбәләри ҝөстәрилмәклә, фактики олараг тәһсил, сәһијјә вә пенсијалар да дахил олмагла, башга бир чох саһәләрдә әмәкһагларыны һәтта 2 дәфәјә гәдәр артырмаг мүмкүндүр”.
П.Һүсејн фәакәт зонасына 300 милјон манатын ајрылмасына тохунду: “Бу фәлакәтин јарандығы зонада ишләјән су тәсәррүфаты вә мелиорасија ширкәти ишчиләринин орта ајлыг әмәк һаггы 90 манатдыр. 90 маната бизи селдән горумалы иди онлар. 300 милјон ајырырсыныз, һәмин 90 манат алан ишчиләр јенә о мешәләри гыраҹаглар, јенә профилактик тәдбирләр ҝөрмәјәҹәкләр, бәндләри јарыб әкәҹәкләр. Онсуз да 300 милјонун 150 милјону јухарыда мәнимсәниләҹәк, оғурланаҹаг вә биз о тәһлүкәсизлијин тәминатыны ҝөрмәјәҹәјик”. Милләт вәкили бу мәгамда бир паралел апарды: “Орта мәктәбдә мүәллимин бир саатынын һаггы 2 манат 31 гәпикдир. Сонра да биз дејәк ки, ән үлви саһәјә хидмәт едән мүәллимләр 1-ҹи синиф шаҝирдләриндән пул јығмасын? Али мәктәбләрдә имтаһан ҝедир, вәзијјәт дә мәлумдур. Неҹә мәлум олмасын ки, досентин бир саатынын һаггы 3 манат 38 гәпик, профессорунку исә 4 манат 69 гәпикдир. Һәтта ”гул базары"нда ишләјәнләр сааты 10-20 манатдан ашағы ишә ҝетмирләр. Тәгрибән 1 милјона јахын инсанын дурумундан сөһбәт ҝедир. Сон вахтлар нә гәдәр полисин, һүгуг мүһафизә органы ишчиләринин криминал ҹинајәтләрә гурбан ҝетмәси һаггында мәлуматлары охујуруг. Әлиндә силаһ тәһлүкәсизлији горумалы олан полисин орта һесабла маашы 300-400 манатдыр. О, әввәл-ахыр аиләсини сахламаг үчүн башга јоллара ҝедәҹәк. Биз конститусијада јазмышыг ки, сосиал јөнүмлү игтисадијјат јарадырыг вә бизим игтисади сијасәтимиз халгын рифаһынын артырылмасына хидмәт етмәлидир. Бу бүдҹә ганунунда халгын рифаһынын артырылмасы вә сосиал јөнүмлү игтисадијјата аид һәтта бир дамҹы нә исә бир шеј јохдур. Биз бу ҹүр игтисади сијасәти совет дөврүндә ҝөрмүшүк. Һәр шеј мүдафиә габилијјәтинин, јахуд инфраструктурун инкишафына јөнәлдилирди. Ахырда да партлады. Һәмин о заводлары һәлә сөкүб гуртара билмирләр, јериндә дә шадлыг евләри тикирләр. О бахымдан бүдҹә дәјишикликләринин консепсија бахымындан доғру олмадығы гәнаәтиндәјик. Анҹаг һеч кәс демир ки, бүтүн пуллары маашлара, тәгаүдләрә вә пенсијалара ајыраг".
П.Һүсејн сонда бәјан етди: “Нә гәдәр нефт чыхарылыр-чыхарылсын, нә гәдәр милјард ҝәлирсә-ҝәлсин, ЈАП һөкумәти вә президент Илһам Әлијевин һөкумәти о пулу Азәрбајҹан халгына вермәјәҹәк”. П.Һүсејн јекуну белә вурду: “Мүсават депутат групунун тәләби ондан ибарәтдир ки, бу милјардлар јени оғруларын ағзына јем кими атылмасын. Бу, халгын нормал јашамасы үчүн сәрф олунсун. Биз бу бүдҹәнин әлејһинә сәс верәҹәјик”.
О.Әсәдов деди ки, әҝәр јардым ајрылмасајды, јахуд аз олсајды, јенә белә чыхыш едәҹәкдин: “Бу, Молла Нәсрәддинин мәсәләсинә охшады. Јахшы неҹә еләсинләр?”
П.Һүсејн: “Оғурлуг еләмәсинләр!”
О.Әсәдов: “Оғурлуғу вахтында сиз еләмисиз е, гардаш.”
П.Һүсејн: “Инди дә сиз едирсиниз”.
О.Әсәдов: “О вахтки бүдҹәјә дә бах, индикинә дә. Бир инсафын олсун”...
Фәзаил Ағамалы чыхышында деди ки, сел фәлакәтинә ајрылан вәсаит кифајәт етмир вә ҝәләҹәкдә даһа да артырылмалыдыр. Ҹәмил Һәсәнли дә деди ки, әманәтләрин гајтарылмасы үчүн әлверишли шәраит јарадылыб. О, һөкумәти тәхирәсалынмаз тәдбирләр ҝөрмәјә чағырды. Ајдын Мирзәзадә иддиа етди ки, мүхалифәт бүдҹә артымыны әлејһинә сәс вермәмәклә фәлакәт зонасындакы инсанларын вәзијјәтинин јахшылашмасына, орду вәсаитләринин артырылмасына да гаршы чыхыр. Назим Мәммәдов исә бүдҹә дәјишикликләрини тәгдир етди.
98 леһинә, 5 әлејһинә сәс вермәклә депутатлар бүдҹәјә әлавәләри гәбул етдиләр.
Бундан сонра Милли Мәҹлис Конститусија Мәһкәмәсинә мүһарибә шәраитиндә, фәал һәрби әмәлијјатлар заманы парламент вә президент сечкиләрини тәхирә салмаг сәлаһијјәти верән әлавә вә дәјишикликләри тәсдигләди. Лајиһәни депутатларын диггәтинә чатдыран һүгуг сијасәти вә дөвләт гуруҹулуғу комитәсинин сәдри Әли Һүсејнов 2009-ҹу илин март ајында кечирилән референдумда конститусијанын 84-ҹү вә 101-ҹи маддәләринә олунан дәјишикликләри хатырлатды. Деди ки, өлкәнин али ганунунда мүһарибә шәраитиндә, фәал һәрби әмәлијјатлар заманы парламентин вә президентин сәлаһијјәт мүддәтинин һәрби әмәлијјатларын сонунадәк узадылмасы нәзәрдә тутулур. Милли Мәҹлисдә депутатларын мүзакирәсинә чыхарылан ганун лајиһәсиндә исә дејилир ки, бунунла бағлы гәрары Конститусија Мәһкәмәси гәбул едир. Гануна әлавәләр лајиһәси сәсә гојулду вә 102 сәс леһинә, 2 сәс әлејһинә олмагла тәсдигләнди.
“Конститусија Мәһкәмәси һаггында” гануна ики јени маддә әлавә олунуб. Һәмин маддәләрдә дејилиб ки, мүһарибә шәраитиндә парламентин вә президентин сәлаһијјәт мүддәтинин узадылмасы илә әлагәдар ишләрин иҹраатыны апармаг сәлаһијјәти Конститусија Мәһкәмәсинә верилир. Мүһарибә шәраитиндә президентин вә парламентин сәлаһијјәтләринин узадылмасынын хүсусијјәтләри дә мүәјјәнләшдирилиб. Һәмин мүддәалара ҝөрә, МСК мүһарибә шәраитиндә фәал һәрби әмәлијјатларын апарылмасы заманы парламент вә президент сечкиләринин кечирилмәсини гејри-мүмкүн һесаб етдикдә парламентин вә президентин сәлаһијјәт мүддәтинин һәрби әмәлијјатларын сонунадәк узадылмасы мәгсәдилә Конститусија Мәһкәмәсинә мүраҹиәт едир. Конститусија Мәһкәмәси мүраҹиәтинә ән ҝеҹи 7 ҝүн әрзиндә бахмаға башламалы, парламентин вә президентин сәлаһијјәт мүддәтләринин узадылмасы вә јахуд узадылмамасы илә бағлы әсасландырылмыш гәрар гәбул етмәлидир".
ЈАП-ын Сечкиләр Мәҹәлләсинә тәклиф етдији әлавә вә дәјишикликләр дә мүзакирәјә чыхарылды. П.Һүсејн әлавә вә дәјишикликләри мүртәҹе адландырды. Деди ки, әҝәр бу кими дәјишикликләрлә башга өлкәләрә ујғунлашмаг истәјирсинизсә, онда илк өнҹә сәрбәст топлашмаг азадлығыны тәмин един. Милләт вәкили бәрабәр мүбаризә мүһити јаратмајан һакимијјәти горхаглыгда сучлады.
Милләт вәкили Арзу Сәмәдбәјли исә сөз алыб Сечкиләр Мәҹәлләсинә әлавә вә дәјишикликләрлә бағлы Мүсават Партијасынын бәјанатыны охуду. (Бәјанат гәзетимизин өтән сајларында там дәрҹ олунуб-Е.П.)
Витсе-спикер Баһар Мурадова исә мүхалифәтин фикирләринә әкс аргументләрлә реаксија верди. Ф.Ағамалы, З.Оруҹ, Ә.Әһмәдов вә диҝәрләри лајиһәни дәстәкләди. Чыхышлардан сонра лајиһә сәсә гојулду вә 103 леһинә, 3 әлејһинә олмагла сәс чохлуғу илә гәбул едилди. Гејд едәк ки, дәјишикликләрә әсасән сечки кампанијасы мүддәти 75 ҝүндән 60 ҝүнә, сечки тәблиғаты мүддәти
28 ҝүндән 23 ҝүнә ендирилир, намизәдләрә дөвләтин 200 манат вәсаит вермәси гајдасы ләғв олунур.
Елшад ПАШАСОЈ
