Бөјүк фәгиһ Әлламә Мәһәммәдбагир Вәһид Беһбәһнаи һиҹри-гәмәри 1118-ҹи илдә дүнјаја ҝөз ачыб. Шәһәрин адлы-санлы мүҹтәһидләриндән сајылан атасы Мәһәммәд Әкмәл Шејх Мүфидин, анасы Әлламә Мәһәммәдтәги Мәҹлисинин күрәкәни Молла Салиһ Мәзандаранинин нәвәләриндән олуб. Бу Әһли-бејт (ә) елм дәрјасынын мирвариси белә бир аиләдә боја-баша чатараг тәгвалы атасынын тәлим-тәрбијәси алтында инкишаф етмәјә башлады.
Јеткинлик чағына тәзә гәдәм гојан заман бөјүк тәгва вә дин маарифи мүәллимини итирди. Мәһәммәд Әкмәл дүнја илә видалашды, пак гәлбли оғлуну ән ағыр иҹтимаи дурумда тәнһа гојду: Пајтахт Исфәһан сүгут етмиш, әфганлар гәләбә чалмышдылар.
Исфаһанда баш галдыран һәрҹ-мәрҹлик, тәһсил алмагда чәтинликләр Мәһәммәд Әкмәл аиләсинин елм ахтарышында олан ҝәнҹини мүһаҹирәт етмәк фикринә гәрг етмишди. Она ҝөрә дә 1135-ҹи илдә Нәҹәф шәһәринә јолланды. О, Әмирәлмөминин Әлинин (ә) мүгәддәс зијарәтҝаһы канарында Сејид Мәһәммәд Тәбатәбаи Бүруҹерди, Сејид Сәдрәддин Гуми кими танынмыш алимләрин јанында тәһсил алмаға башлады. Мәһәммәдбагирин истедадыны ҝөрән Сејид Мәһәммәд Тәбатәбаи гызыны она верәрәк, ону өз аилә үзвү етди.
Бәнзәрсиз исфәһанлы тәләбә ады өтән елм ҝүнәшләринин шәфәгләри алтында инкишаф едәрәк тәдриҹлә фәгиһ вә мүҹтәһидләр сырасында јер алды.
Илк өнҹә әхбарилик јолуну адлады. Лакин сонракы тәдгигатларында мәлум методун јанлыш олдуғуну аналады. Елә буна әсасән, Сејид Сәдрәддин Һәмәданинин дәрсиндә иштирак едәркән ајдын аргументләрлә устадынын фикирләрини тәнгид едәрәк о адлы-санлы фәгиһи әхбарилик јолундан чәкиндирди.
Ҝөркәмли алим Мәһәммәдбагирин бу аддымы Сејид Сәдрәддинин чох өнәмли "Шәрһе-вафијә" китабынын мүҹтәһидләрин бахышына јахын олмасына сәбәб олмушду. Лакин исфәһанлы алим "Шәрһе-вафијә" китабы битмәздән өнҹә Нәҹәфи тәрк етди.
Бу илләрдә јорулмаз тәдгигатчы Нәҹәфдән ајрылараг илаһи вәзифәсини јеринә јетирмәк мәгсәдилә Беһбәһана гајытды.
О дөнәмләрдә Беһбәһан әхбарилик мәсләкинин инкишаф едән мәркәзләриндән сајылырды. Хәтт адланан ҝениш күчә шәһәрин ики мәшһур мәһәлләсини Беһбәһанла Гәнаваты бир-бириндән ајырырды. Илк әввәлдән бу ики мәһәллә арасында ихтилаф варды. Илк өнҹә Мәһәммәдбагир Беһбәһани Гәнәват мәһәлләсинә ҝедиб ҹамаат намазы гылды, тәблиғ-тәдрислә мәшғул олду.
Беһбәһан сакинләри алимин намазында иштирак, елминдән фајдаланмагдан өтрү Гәнәвата ҝетсәләр дә гәлбән бу ишдән наразы идиләр. Онларын фикринҹә, һидајәт ҝүнәши Беһбәһанда парламалы вә орадан нур вә һәрарәт әтрафа шәфәг сачмалыјды. Беһбәһан таҹирләриндән бири бу мәгсәдлә Мәһәммәдбагир Беһбәһанини вә Гәнәватын бир нечә диҝәр алим вә инанҹлы шәхсләрини евинә дәвәт етди. Алимин Беһбәһанда галмасыны истәјән ев саһиби ондан хаһиш етди ки, бир нечә ҝүн тәбәррүк мәгсәди илә бу мәһәлләдә имам ҹамаат олуб тәдрислә мәшғул олсун. Мәгсәди јалыныз мүсылманларын дини савадыны јүксәлтмәк, инсанлар арасында достлуг вә сәмимијјәт јаратмаг олан Беһбәһани таҹирин дәвәтини гәбул етди. Беһбәһанлылар тәдриҹлә о бөјүк алимин бу мәһәлләдә галмасы үчүн мүнасиб шәраит јаратдылар вә беләликлә Беһбәһанын "Әмир Ибраһим" мәсҹиди алимин елм мәркәзинә чеврилди.
Ајәтуллаһ Мәһәммәдбагир Вәһид Беһбәһани бөјүк бир бөлҝәни өз һидајәт нуру илә ишыгландырмаға башлады. Әхбари алимләрлә елми мүбаһисәләр апарды, мүтәрәгги дини мәдрәсә тәсис едәрәк хејли сајда савадлы тәләбә јетишдирди. Фигһ ҝүнәшинин ҝүҹә-ҝүндүз тәлашлары нәтиҹәсиндә гәнәватлыларла беһбәһанлылар арасында бузлар әримәјә башлады. Бөлҝәдә әхбарилик әгидәси исә доғру инанҹла әвәз едилди. Өмрүнүн ән дәјәрли отуз илини бурада јашајараг өзләрини фәгиһләрдән еһтијаҹсыз һесаб едән групларла мүбаризә апарды. Беләликлә өз илаһи вәзифәсини гәләбәјлә баша чатдырды. Бу заман Нәҹәф вә Кәрбәлада әхбариләрин јајылмасы хәбәрини ешитдикдә јенидән Ирага гајыдараг ајдын дәлилләрлә әхбариләрин шүбһәләринә ҹаваб верди.
Мәһәммәдбагир Вәһид Беһбәһани илк олараг Нәҹәфә мүһаҹирәт етди. Бир нечә ҝүн шәһәрин танынмыш алимләринин дәрсиндә иштирак етди. Онларын тәдгигатыны өзү үчүн фајдалы һесаб етмәјән алим әхбариләрин ҝедиш-ҝәлиш јери олан Кәрбәлаја ҝетди. О дөнәмләрдә шәһидләр ағасы Имам Һүсејнин (ә) мүгәддәс шәһәри Кәрбәлада дурум ағыр иди. Әхбарилик мүәллим вә шаҝирдләр арасында о гәдәр инкиша етмишди ки, "Үсул" елмини охумағы һарам һесаб едир, әлләри мурдар олмасын дејә мүҹтәһидләрин китабларыны парчајла тутурдулар. Мәһәммәдбагир Вәһид Беһбәһани әхбариләрин ҝөзүндән узаг, зирзәмидә дәрс вермәјә башлајараг тәләбәләр јетишдирди.
Өзүнү һеч кәсәдән үстүн тутмајан алим әхбариләрин бахышларыны даһа дәгиг мәнимсәмәк мәгсәдилә Шејх Јусиф Бәһранинин дәрсиндә иштирак етди. Лакин тезликлә анлады ки, о да диҝәр әхбари алимләр кими тутарлы вә мәнтигли фикирләр ирәли сүрмүр. Буна әсасән, гәрара ҝәлди ки, ағыла гаршы чыханларын дијарыны тәрк едиб башга бир јердә мүстәгил олараг тәдрис вә тәдгиглә мәшғул олсун. Лакин бир садиг јуху ону бу фикриндән дашындырды. Шәһидләр ағасы Имам һүсејн (ә) јухуда ана "Разы дејиләм шәһәрими тәрк едәсән", -бујурду. Бу јухудан сонра Шиә аләминин мүҹтәһидләринин устады һиҹрәт етмәк фикриндән дашынды вә һәмишәлик олараг о шәһәрдә галды. О, јашадығы мәһәлләдә бәзи диндарларынын тәклифи илә бир мәсҹидин идарәчилијини өһдәсинә алараг ҹамаат намазы бәрпа едиб, халга әсил Ислам тәлимләрини өјрәтмәјә башлады.
Шүбһәсиз онун кими ҝөркәмли бир алим мөвҹуд тәһрифләрә ҝөз јумуб сакит дајана билмәзди. Лакин һарадан вә неҹә башламалыјды? О, ән әлверишли аддымы атды. Ишә јухарыдан башламаг гәрарына ҝәлди. Бу мәгсәдлә Шејх Јусиф Бәһранилә дини мүбаһисәләр апарды. Онун бу ирадәси бир садиг јуху илә мөһкәмләнди. Мәһәммәдбагир Беһбәһани һәзрәт Шејх Јусиф Бәһранинин мәнзилинин гапысына чатанда она деди: "Бу ҝеҹә шәһидләр ағасыны јухуда ҝөрдүм. О Һәзрәт (ә) мәнә "дырнагларыны тут", -дејә бујурду. Јухудан ојананда ҝөрдүјүм јухуну белә тәбир етдим ки, әхбариләрлә елми мүбаһисәләр апарыб инкишаф етмәләринин гаршысыны алмалыјам. Елә она ҝөрә дә сизинлә елми мүбаһисә апармаға ҝәлмишәм".
Шејх Јусиф Бәһрани тәгвалы вә ачыг бахышлы алим иди. Мәһәммәдбагир Беһбәһанинин тәклифини ҝүләр үзлә гаршылады. Онлар узун мүддәт ҝеҹә-ҝүндүз елми мүбаһисә апардылар. Әлдә олан мөвҹуд мәнбәләрә әсасән, Кәрбәла шәһәринин һәр ики алими үсули мәсләји әтрафында ортаг мәхрәҹә ҝәлдиләр. Бәһрани әхбариликлә мүбаризә апармаг үчүн Бәһбәһанијә гошулду.
Шејх Бәһранинин һәртәрәфли һәмкарлығы сајәсиндә Вәһид Беһбәһани әхбарилијин тамамилә сүгут етмәсинә сәбәб олду. Бәһрејнли алим Шејх Бәһрани Һиҹри-гәмәри тәгвимилә 1186-ҹы илдә вәфат етди. Алимин вәсијјәтнамәси Вәһид Беһбәһани илә сәмими дост олмаларына сәнәд сајыла биләр. Беләки, о өз мејјит намазыны Ајәтуллаһ Вәһид Беһбәһани тәрәфиндән гылмасыны вәсијјәт етмишди.
Мүҹтәһидләр устады Вәһид Беһбәһани һәмишә садә палтарлар ҝејинирди. Јохсулларла бирҝә олмағы севирди. Јохсул тәбәгәнин истәкләрини һәјата кечирмәкдән өтрү һеч бир көмәјини әсирҝәмәзди. Әксәр һалларда алим иҹарә намазы гылыб, пулуну Мирзаји Гуми кими јохсул тәләбәләринә верирди ки, елми сәвијјәләринин инкишафы јолунда хәрҹләсинләр.
Мирзә Мәһәммәд Тәнкабунинин јаздығына ҝөрә, алимин ханымы гыш фәслиндә онун үчүн бир ҹүббә дүзәлдир. О, ҹүббәни ҝејиниб ш
