Ибадәтин дүзҝүнлүк шәртләриндән әлавә гәбул вә камиллик шәртләри дә вар. Бу шәртләр jеринә jетирилдикдә инсан Аллаһа jахынлашыр вә мә’нәви камиллиjә чатыр. Шәртләрин jеринә jетирилмәси фәрд вә ҹәмиjjәт үчүн дә тә’сирлидир.
Бә’зән дүзҝүн ибадәт инкишафа сәбәб олмур. Неҹә ки, бә’зән дәрман шәфа вермир.
Бә’зән ибадәт әзабын гаршысыны алыр, лакин бизи Аллаһын севимлиси етмир. Аjә вә рәваjәтләрдә әмәлләр вә ибадәтләрин гәбул олмасы үчүн бә’зи шәртләр ҝөстәрилмишдир:
Е’тигади шәрт;
Сиjаси шәрт;
Әхлаги шәрт;
Игтисади шәрт;
Иҹтимаи шәрт;
Сағламлыг шәрти вә с.
Бу шәртләрә изаһ вермәздән өнҹә тә’кид олунур ки, инсан даһа чох мә’нәви фаjда әлдә етмәк үчүн ибадәтин гәбул олма мәсәләсинә хүсуси диггәт ҝөстәрмәлидир. Һәзрәт Әли (ә) буjурур: “Әмәлдән даһа чох онун гәбул олунмасына диггәт ҝөстәрилмәлидир.”
Инсан ҝириш вәсигәси әлдә едиб, ҝөстәрилмиш гаjдалара әмәл едәрәк киминләсә ҝөрүшә ҝедә биләр. Лакин ҝөрүш заманы пис әхлаг, пис кечмиш вә саир сәбәбләрә ҝөрә ҝери гаjтарылар. Ибадәтин дә илаһи ҝөстәришләрә уjғун jеринә jетирилиб, лакин Аллаһ тәрәфиндән гәбул олунмамасы мүмкүндүр. Неҹә ки, бә’зән дүзҝүн ишләр ҝөрән геjри-мәс’ул шәхсләр тәшәккүр jох, тәнгид олунур. Демәк, ишин гәбул олма шәрти аjрыдыр. Инди исә бу шәртләри бәjан едәк:
1. Е’тигади шәрт: Аллаһа иман
Имансызлыг әмәлләрин пуч олма сәбәбидир: “Иманы дананын бүтүн ишләри пуч олар.” Аллаһа вә мәада иман ҝәтирән шәхсләр Аллаһын мәсҹидләрини абад едирләр: “Аллаһын мәсҹидләрини jалныз Аллаһа вә гиjамәт ҝүнүнә иман ҝәтирәнләр абад едә биләрләр.”
Иманлы гадын вә кишиләрин jахшы әмәлләри пак һәjат сәбәбидир: “Мө’мин олуб jахшы ишләр ҝөрән киши вә гадына хош һәjат нәсиб едәҹәк вә етдикләри jахшы әмәлләрә ҝөрә онлара даһа jахшы мүкафат верәҹәjик.”
Аллаһы танымаjан шәхс Она хатир һеч бир иш ҝөрмәдиjиндән мүкафат ҝөзләjә билмәз. Гур’ани-кәрим кафирләрин әмәлләрини туфан гаршысында даjанмыш күлә бәнзәдир. Туфан гопаркән күлдән әсәр-әламәт галмыр.
2. Сиjаси шәрт: Вилаjәт
Ҹәмиjjәтин рәһбәрлиjи машынын сүрүҹүсү кимидир. Бүтүн сәрнишинләр аjыг-саjыг вә әдәбли олсалар белә, сәрхош сүрүҹү вә jа пис jол сүгута сәбәб олаҹаг. Лакин сүрүҹү сағлам вә тәҹрүбәли оларса, jорғун вә интизамсыз сәрнишинләр сағ-саламат мәгсәдә чатаҹаглар.
Имам Багир (ә) буjурур: “Аллаһа иман ҝәтириб, тагәтдән дүшәнәдәк ибадәт едән шәхсин Аллаһ тәрәфиндән ләjагәтли рәһбәри олмазса, онун сә’jләри фаjдасыздыр.”
Әҝәр сәмави рәһбәр олсаjды, Аллаһа пәрәстиш бүтпәрәстлиjә чеврилмәз вә сәмави ганунлар хүрафатла әвәз олунмазды. Әзәмәтли ҹүмә намазлары залымлара хеjир вермәз, мүсәлманларын вә Исламын иззәти саjылан һәҹҹ тә’сирли олар, геjри-Ислам һакимләринә ҝәлир ҝәтирмәзди.
Һәдисдә деjилир: “Һәр кәс бизим вилаjәт вә рәһбәрлиjимизи гәбул етмәсә, Аллаһ да онун әмәлләрини гәбул етмәз.”
Һәзрәт Әли (ә) буjурур: “Биз Аллаһын гапысыjыг вә Аллаһын jолу бизимлә таныныр.” Демәк, ибадәтин гәбул олмасы үчүн вилаjәт шәртдир. Лакин вилаjәтлә jанашы тәгва да олмалыдыр. Имам Багир (ә) буjурур: “Тәгвасы олмаjан шәхсләр бизим һакимиjjәт хәттиндә деjил.”
3. Әхлаги шәрт: Тәгва
Гур’анда Адәм (ә) өвладларынын маҹәрасы нәгл олунур. Онларын һәр икиси гурбан вердиләр. Лакин биринин гурбаны гәбул олду, о бирининки исә гәбул олмады. Аллаһ-тәала буjурур: “Аллаһ jалныз тәгвалылардан гәбул едир.”
Нәгл олунур ки, бир шәхс базардан кечәркән бир дүкандан ики чөрәк, о бири дүкандан ики нар оғурлады. Сонра чөрәк вә нары фәгирә верди. Она дедиләр: “Бу нә ишдир?” Деди: “Аллаһ һәр ҝүнаһа бир ҹәза, лакин һәр саваба он гат мүкафат верир. Мән ики нар, ики чөрәклә дөрд ҝүнаһ етдим, лакин онлары фәгирә вериб гырх саваб газандым. Гырх савабдан дөрд ҝүнаһ чыхыланда отуз алты саваб галыр.” Она дедиләр: “Он гат мүкафат тәгва әсасында иш ҝөрәнләрә верилир. Гәсб олунмуш малдан инфаг етмәjин мүкафаты jохдур. Јохса, охумамысан ки, “Аллаһ jалныз тәгвалылардан гәбул едир.”
4. Игтисади шәрт: Халгын һаггыны өдәмәк
Еһтиjаҹлылара әл тутмаг, мәзлумларын һаггыны өдәмәк о гәдәр әһәмиjjәтлидир ки, бә’зән ибадәтин гәбул олмасы үчүн шәрт саjылыр. Зәкат өдәмәк вә jа һалал газанмаг бу нөв нүмунәләрдәндир. Имам Риза (ә) буjурур: “Зәкат (Ислам верҝиси) өдәмәjән шәхсин намазы гәбул олмаз.”
Башга бир һәдисдә һәзрәт Әли (ә) Кумеjлә буjурур: “Һалал jолла газанҹ әлдә етмәсән, Аллаһ-тәала зикр вә шүкрүнү гәбул етмәз.”
5. Иҹтимаи шәрт: Хеjирхаһлыг
Иҹтимаи әлагәләр, мүсәлманлар арасында гардашлығын горунмасы вә Ислам ардыҹыллары арасында jахшы әлагәләр jаратмаг чох әһәмиjjәтлидир. Буна ҝөрә jахшы әлагәләрин позулмасына сәбәб олан һәр бир әмәл вә сөз писләнилир. “Геjбәт”, “суи-зәнн”, бәдхаһлыг, әлагәләри кәсмәк, пис хасиjjәт вә саир бу кими сифәтләр вә әмәлләр ибадәтин гәбул олмамасына сәбәб олур.
Аллаһын рәсулу (с) буjурур: “Һәр кәс мүсәлман гадын вә кишинин геjбәтини едәрсә, онун тәрәфиндән бағышлананадәк 40 ҝүн намаз вә оруҹу гәбул олунмаз.” “Еj Әбузәр! Дин гардашларындан узаглашыб, әлагәләри кәсмә. Чүнки бу ишләри ҝөрән инсанларын әмәлләри гәбул олунмаз.”
Имам Садиг (ә) буjурур: “Аллаһ дин гардашына гаршы пис ниjjәти олан мө’минин әмәлини гәбул етмәз.” “Сиркә балы мәһв едән кими, халгла пис рәфтар да әмәлләри мәһв едир.”
Беләликлә, инсанлар һаггында пис ниjjәт, достлуғун тәрки, геjбәт, мүсәлманларын иҹтимаи әлагәләринин сүстләшмәсинә сәбәб олан бу кими әмәлләр ибадәтин гәбул олмасына манечилик jарадыр. Ибадәткар инсанлар ибадәтләринин гәбул олмасы үчүн Аллаһ бәндәләри илә мөһкәм дини әлагәләр jаратмалыдырлар.
6. Аилә шәрти: Хош рәфтар
Мүгәддәс Ислам дини ибадәт, сиjасәт, әхлаг вә ҹәмиjjәт арасында мүсбәт рабитәләр jаратмышдыр. Аилә дахилиндә гадын вә кишинин бәрабәр һүгугларынын горунмасы ибадәтләрин гәбулуна манеә һесаб олунур. Јер әлагәләринин кәсилмәси сәмави әлагәләрин кәсилмәси илә нәтиҹәләнир. Бу барәдә Ислам Пеjғәмбәри (с) буjурур: “Аллаһ пис рәфтарлы, әзиjjәт верән гадынын намазыны вә jахшы ишләрини гәбул етмәз. Һәмчинин кишинин!” Тәкҹә гадынын киши илә пис рәфтары вә jа кишинин гадынла пис рәфтары jох, һәтта ата-анаjа гәзәбли бахыш ибадәтин гәбулуна мане олур. Имам Садиг (ә) буjурур: “Һәтта өвладына зүлм етмиш ата-анаjа гәзәблә бахан өвладларын намазы гәбул олмур.” Бәли, jерә мөһкәм даjанмыш намаз нәрдиваны илә ме’раҹа галхырыг. Лакин буз бағламыш вә jа jумшаг jерә даjанмыш нәрдиванла jухары галхмаг чәтин, jахуд геjри-мүмкүндүр. Иҹтимаи әлагәләр, ҝөзәл рәфтарла jанашы ибадәт саjәсиндә мә’нәви камиллик әлдә олунур. Ибадәтин гәбул олмасына мане олан башга ишләр дә рәваjәтләрдә бәjан олунмушдур. Мәсәлән, шәраб ичмәк вә саир. Әлбәттә, әҝәр Аллаһ гәбул етмирсә дә, намаз вә оруҹдан узаглашмаг дүзҝүн деjил. Рәваjәтләрин мәгсәди ибадәт едән шәхсин пис рәфтарына хатир онун әмәлләринин аз дәjәрли вә зәиф олмасыны ҝөстәрмәкдир.
Аjәтуллаһ Мөһсин Гәраәти
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәjә истинад лазымдыр
