Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән: Азәрбајҹан һакимијјәти чүрүмәнин биринҹи мәрһәләсини јекунлашдырды. Систем ичәрисиндә бир-бирилә ујушмајан елементләр артыг хүсуси ахтарыша еһтијаҹ дујулмадан мәлум олур. Һакимијјәтдахили деморализасијанын бир чох сәбәбләри барәдә данышмаг олар. Амма биз даһа чох о мәсәләнин үзәриндә дајанмаг истәјирик ки, һәм јерли, һәм дә глобал тенденсијаларын тәсирләрини изаһ етмәкдә бизә јардымчы олсун. Баш верәнләрә “Әрәб баһары” контекстиндә шәрһ вермәк нә дәрәҹәдә дүзҝүн оларды? Јахуд да биз уникал, ејни заманда, универсал бир сијаси ҝәрҝинлик (ардынҹа дәјишиклик) модели барәдә мүлаһизәләр ирәли сүрә биләрикми?
Бүтүн аспектләрдән ҹәһд едәркән бизим үчүн контекст авторитаризмин силкәләнмәси вә сонланмасыдыр. Бу контекстдә фон олараг биз “Әрәб баһары”ны сечә биләрик. Амма бир гәдәр тәмкинли изаһла јухарыда дедијимиз уникал вә универсал варианты да тапмаг олар. Јәни, дәјишиклијин о моделини ки, бурада бүтүн иштиракчылар үчүн ән оптимал тәһвил-тәслим јолу сечилсин, халг һакимијјәти онун либерал ирадәсинә тәһвил верилсин, радикал мүдахиләјә еһтијаҹ галмасын. Амма бүтүн бунларын тәмин олунуб-олунмамасы тәбии ки, һадисәләрин ахарында мәлум олаҹаг. Ејни заманда, бизим шәрһимизин ҹыздығы пројексијанын просесләри нә гәдәр әһатә едә билдијини ҝөстәрәҹәк.
Халг наразыдыр, амма...
Әрәб өлкәләри илә Азәрбајҹан арасындакы фундаментал охшарлыг ондан ибарәтдир ки, о өлкәләрдә ингилаб өнҹәси халгларын наразылыг фаизи демәк олар ки, һазырда бизим өлкәдәкилә ејни олуб. Һәтта ингилаб етмиш бәзи халгларын орта һәјат сәвијјәси азәрбајҹанлыларынкындан јухары иди. Бу фәрги бизим халгын пассивлији, јохса әрәбләрин “Домино еффекти”ндән чыха билмәмәси кими шәрһ етмәк фикриндән узағыг. Амма башлыҹа фәрг ондадыр ки, наразылыгдакы бәрабәрлик етиразчылыгда ејни дејил. Һәтта һеч бир мобил мүхалифәт тәшкилаты олмајан Тунисдә белә, әһалинин етиразчы емосијасы вә габилијјәти бөјүк фаиз тәшкил едирди. Бу фәрги арадан галдырмаг үчүн әлбәттә ки, бөјүк тәшкилати ишә - ҹанлы вә електрон шәбәкәләшмәјә еһтијаҹ вар.
Сирр дејил ки, бүтүн бунлары һәјата кечирмәјә иддиалы олан Иҹтимаи Палата һамыдан өндә олса да, лазыми мәрһәләдә дејил. Башга тәрәфдән, халг өзү дахили тәшкилатланмаја мејлли дејил вә инстутисионал гајдада “вәзифә бөлҝүсү” апарараг, һакимијјәтлә мүбаризәни мүхалифәтә һәвалә едиб.
Диҝәр бөһранлы мәгам одур ки, Азәрбајҹанда сијаси һәјат сосиал һәјатдан бир синфи јашам тәрзи кими ајрылыб. Буна ҝөрә дә халг мүхалифәти онун һүгуглары уғрунда мүбаризә апармаға борҹлу билсә дә, өзүндән бир көјнәк аралы билир. Һакимијјәтә мүнасибәт исә даһа чох “ишғал алтындакы шәһәр сакинләринин комендант сааты режимини иҹра едән јаделли һәрбчиләрә бәсләдији мүнасибәт” кимидир. Нифрәт едир, амма һәлә ки, табе олур.
Бүтүн һалларда бу, горхулу вәзијјәтдир. Она ҝөрә ки, сосиал етираз сијаси нәзарәтдән кәнарда баш верәндә гәтлләр, гисасчылыг кими чиркин просесләрин гаршысыны алмаг мүмкүн олмур.
Һакимијјәтин силкәләниб парчаланмасы гачылмаздыр
Бүтүн хәбәрләр, “өтүрүлмүш” рәјләр, елитар гаршыдурмалар ҝүстәрир ки, һакимијјәт дахилиндә ҹидди гаршыдурма мәрһәләси артыг јахалашма һәддинә чатыб, тәрәфләр бир-бирини мөһкәмҹә силкәләјибләр. Нөвбәти мәрһәлә исә савашмаг үчүн бир-бирләриндән ајрылмалары олаҹаг. Бу савашын гаршысыны алмаг үчүн һакимијјәт дахилиндә тәхирәсалынмаз ихтисарлар - “будама” алтернативсиз вариантдыр. Јәни, даһа ҝүҹлүнүн имканы вар ки, истифадә едәрәк мәсәләни јарыминзибати-јарымзоракы јолла јарымчыг јекунлашдырсын. Амма бу әмәлијјат һакимијјәти бүтөвлүкдә вә бирјоллуг хилас етмәјәҹәк. Организмин иринләмиш мүһүм һиссәләрини кәсмәк бир мүддәтлик өлүмү ертәләјә биләр, амма шикәстликдән вә зәифликдән сығорталаја билмәз.
Һакимијјәт дахилиндәки реҝионал групларын үзвләринә кәнарда дәстәк ахтарышы ҝөрүнтүсү вермәси дә диггәти чәкир. Нәдәнсә, һәмишә ејни фигурун ады чәкилир вә бу да һакимијјәтдәки нахчыванлылары јенидән, амма башга ҹүр топарлајыр. Ҝөрүнүр ки, мәлум фигур тәкҹә һакимијјәтин башында дуран Илһам Әлијеви шантаж үчүн сечилмәјиб. О, һәм дә реҝиону тәмсил едән бир чох адамлар үчүн горху мәнбәјидир вә әлинә имкан кечән кими гисас алаҹағындан горхурлар. Она ҝөрә дә мәһз “хохан” планы мәһарәтлә, өзү дә дәфәләрлә ишә јарајыб.
Бу дәфә исә вәзијјәт тамам башга контекстдәдир. Јәни, Илһам Әлијеви Бен Әлијә, јохса Һүснү Мүбарәкә бәнзәтмәклә сијаси мәһарәт ҝөстәрмәк иддиасы ҝүлүнҹдүр. Инди биз ҹидди-ҹәһдлә истәрдик ки, Илһам Әлијев Авропа рәһбәрләриндән биринә бәнзәсин вә халг һакимијјәти асанлыгла бәрпа олунсун. О да кечмиш президент кими ганунларын имкан вердији шәкилдә өлкәдә вә үрәји истәјән јердә јашасын. Инди Азәрбајҹанда баш верән һадисәләрә әдәбијјатын епитет јарышмасы кими јанашмаг вахты вә јери дејил. Һансыса реҝионал фәрги габартмагла јенидән халгы парчалајыб сепаратизмә вә авторитаризмә гул етмәк ҹинајәт вә хәјанәтдән башга бир шеј ола билмәз. Сијаси мәсулијјәти олан һәр кәс бүтөв вә һәмрәј, ејни заманда, мүхтәлифлијилә зәнҝин олан бир Азәрбајҹан үчүн чалышмалыдыр.
Гафгаз Арашдырмалар Дәрнәји
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
