Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән: «Ичәришәһәр» Дөвләт Тарихи-Мемарлыг Горуғу Идарәсинин сектор мүдири Камил Ибраһимов билдириб: «Бу ҝүн Азәрбајҹанын орта әсрләрә аид шәһәр вә галаларында ҹизли јералты јолларла бағлы хејли информасија вар».
К.Ибраһимовун сөзләринә ҝөрә, шәһәр вә галаларын јералты јоллары, хүсуси мараға сәбәб олур: «Онлар тәсадүфдән јаранмајыб вә реал һәјата бағлыдыр».
«Орта әср шәһәр вә галалары дүшмән мүһасирәсинә дүшдүјү заман су, әрзаг, силаһ әлдә етмәк, сон анда хилас олмаг үчун ҝизли јералты јолларын варлығы бөјүк әһәмијјәт кәсб едирди. Белә ҝизли јоллар бәзи орта әср галаларында сон вахтлара гәдәр галыб. Ширваншаһларын пајтахты Шамахы јахынлығында стратежи ҹәһәтдән бөјүк әһәмијјәти олан һүндүр бир дағын зирвәсиндә тикилмиш Ҝүлүстан галасында, Исмајыллыда Гыз галасында, Инҹәчај кәнарында тикилмиш Ҝүлүстан галасында, Ҝүрҹүстанын бәзи шәһәр вә галаларындакы јералты ҝизли јоллар буна нүмунәдир», - дејә о, гејд едиб.
К.Ибраһимов билдиирб ки, гәдим Бакыда да јералты ҝизли јолларын олдуғу мәлумдур. О, белә тунелләрдән биринин Ширваншаһлар сарајындан башландығыны сөјләјиб: «Ҝүја шәһәрин дүшмән әлинә кечдији заман шаһ, әјанлар вә мүһафизәчиләр јералты јолла Гыз галасына мүдафиә мөвгејинә чәкилмәләри, дүшмән ҝүҹ ҝәлдикдә, галанын тәслим олма горхусу јарананда исә јералты јолла шәһәри тәрк етмәләри һаггында мараглы мәлуматлар вар».
«Ичәри Шәһәрин шәрг тәрәфиндә көһнә зәрҝәрлик фабрикинин јериндә 1982-ҹи илдә апарылан ҝениш мигјаслы археложи газынтылар нәтиҹәсиндә ашкар едилән илк јералты јол бөјүк мараг доғурур. Һәмин јол орта әсрләрдә Бакынын мәркәзи тиҹарәт күчәси сајылан Шамахы гала гапысындан башлајыб Салјан дарвазасына доғру ҝедән баш күчәнин шәрг тәрәфиндә шимал-ҹәнуб истигамәтиндә јерләшир. Мараглыдыр ки, јолун хәтти ХЫВ әсрдә тикилмиш “Мултан” карвансарајынын алтындан кечәрәк Гыз галасына доғру ҝедир. Ҝизли јол дөрдбуҹаг формалы олуб тәбии гајаны симметрик шәкилдә кәсиб-ојмаг усулу илә чәкилиб. Онун үст һиссәси дүзбуҹаглы һамар даш таваларла сәлигәли шәкилдә сых дөшәниб», - дејә К.Ибраһимов билдириб.
Ичәри Шәһәрдә сон 20 илдә апаралан археоложи газынтылар нәтиҹәсиндә биринҹи тәсадүфдүр ки, орижинал гурулуша малик јералты јолун галығы үзә чыхарылыб, онун 27 метрә гәдәр һиссәси өјрәнилиб. Јолун ени 0,8 м. дәринлији исә 1,25 метрдир. Онун өлчүләриндән ҝөрүндүјү кими јолун ичәриси илә бир гәдәр әјилдикдә јеримәк мүмкүндүр. Ҹәнуба доғру ҝедән јол 9 метр изләдикдән сонра һавасыз вә там гаранлыг шәраит онун ардыны өјрәнмәјә имкан вермир. Бу әразидә јералты јол 1924-ҹи илдә Гыз галасынын јанында апарылан археоложи газынтылар нәтиҹәсиндә дә ашкар едилмб. Тәдгигатчы В.М.Сысојев тәрәфиндән апарылан газынты нәтиҹәсиндә шимал тәрәфә шәһәрин ичәриләринә доҝру ҝедән јералты јолун галыглары үзә чыхарылмышды. Мәһз һәмин истигамәт ашкар етдијимиз јералты јола тамамилә ујғун ҝәлир вә бунун јералты ҝизли јол олдуҝуну бир даһа тәсдиг едир. Шүбһәсиз ки, Гыз галасындан башланан һәмин јолун шәһәрин шимал һиссәсиндә мүәјјән бир чыхыш јери олмушду.
К.Ибраһимовун сөзләринә ҝөрә, апарылан мүшаһидәләр белә бир нәтиҹәјә ҝәлмәјә әсас верир ки, Бакыда бу нәһәнҝ гурғудан әсасән ики мәгсәд үчүн истифадә олунмасы нәзәрдә тутулубмуш: «Әввәла ондан шәһәрин шәрг вә ҹәнуб-шәрг тәрәфиндә јашајан әһалисини су илә тәҹһиз етмәк, икинҹи исә надир һалларда галаны тәрк етмәк лазым ҝәлдикдә јералты ҝизли јол кими истифадә етмәк мәгсәди дашымышды. Бу фикири арашдырмаг бахымындан јералты јолун мүгајисәли тәдгиги илә әлагәдар диггәти ҹәлб едән бир мәсәлә, шимал-гәрб вә ҹәнуб истигамәтиндәки ана хәтдән шәргә доғру ајрылан даһа бир су јолунун олмасыдыр. Белә ки, ана хәттин шәрг диварыны тәшкил едән гаја дивары тағвари шәкилдә кәсиләрәк шәргә доғру узанан кәмәрә јол ачылмышды».
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
