Әлагәләр

ИИР ермәниләри чох ағыр вурду: ГАРАБАҒ ПЛАНЫ

  • Хәбәрин коду : 749937
  • Мәнбә : азетимес.
Хүласә

Иранын Ермәнистана марағы азалыб вә Теһран ермәниләрдән садәҹә, хариҹи сијасәтиндә конјунктур елементи кими истифадә етмәјә башлајыб. Әслиндә, әввәлләр дә белә иди: Ирандакы ермәни иҹмасы рәсми Теһран үчүн хариҹи сијасәтдә "өлкәдәки дини вә милли азлыгларын һүгугларынын там тәминаты"ны ҝөстәрмәк үчүн ширма ролуну ојнајыб, инди дә беләдир.

Әһли Бејт (әлејһимус сәлам) -АБНА- Хәбәр Аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән, Иран Ислам Республикасы 1994-ҹү илин ијун ајындан бәри Һејдәр Әлијевин анти-Иран аддымлар атдығындан сонра Ермәнистанын вә үмумијјәтлә, дүнја ермәниләринин үмид етдикләри, пәнаһ апардыглары өлкәләрдән бири олуб. Дағлыг Гарабағ мүнагишәси башланандан сонра бу конфликтин динҹ данышыглар јолу илә чөзүлмәсинә ҹан атан рәсми Теһранын васитәчилик ҹәһдләри активди. Фәгәт, Шушанын ермәниләр тәрәфиндән ишғалы вә бу ишғалын сионистләр тәрәфиндән санки Иран тәрәфиндән ермәниләрин леһинә һәјата кечирилмәси кими медиаларда тәгдим олунмасы Иранын васитәчилик миссијасыны зәифләтди: нәдән ки, Азәрбајҹан вә Ермәнистан арасында Теһранда данышыглар апарыланда Шуша ишғал олунмуш, Азәрбајҹанын Али Советинин сабиг сәдри Јагуб Мәммәдов мәһз Теһранда данышыглар масасы архасында оланда она Шушанын ермәниләрин әлинә кечдији хәбәри верилмишди.

Сон 22 илдә Иран Азәрбајҹанла әлагәләри интенсив инкишаф етдириб, ики өлкә арасында чох сых әмәкдашлыг, тәрәфдашлыг тәмаслары гурулуб. Бу тәмаслары Бакы вә Теһран "гардашлыг" кими дәјәрләндирирләр.
Теһран да Бакынын мөвгејинә лајигли гијмәтини вериб, Азәрбајҹанын хариҹи сијасәтиндә Иранын тутдуғу јери анлајыб.

Иранын һәјата кечирдији нүвә програмы илә бағлы Теһрана гаршы Гәрбин, даһа доғрусу, АБШ-ын тәзјигләринин һәдсиз артдығы бир вахтда, санксијалар вә ембарго чәмбәринин даралдығы, һәтта АБШ-ын Ирана гаршы һәрби мүдахиләси еһтималынын реаллыг сәвијјәси артанда рәсми Бакы "һеч бир үчүнҹү дөвләт бизим әразимиздән Ирана зәрбәләр ендирмәк үчүн истифадә едә билмәз" бәјанаты илә чыхыш етди, Иранла мүвафиг анлашма да имзаланды.

Һәмин дөврдә Иранла һәмсәрһәд, гоншу өлкәләрин һеч бири Гәрбин тәзјигләринә синә ҝәрәрәк Ирана белә дәстәк олмамышды.

Садәҹә, Азәрбајҹандан савајы вә Теһран да буну унутмајыб.

Дағлыг Гарабағ вә Азәрбајҹанын ишғал олунмуш әразиләринин гејд-шәртсиз азад олунмасы просесиндә васитәчилик миссијасы алынмајандан сонра илк бахышдан кәнара чәкилмиш Иран сон илләр әрзиндә Азәрбајҹан вә Ермәнистанла әлагәләри нормал инкишаф етдирмәјә ҹан атыб.

Мәһз бу сәбәбдән Теһран Ирәванла мүнасибәтләри кәсмәјиб, јүрүтдүјү агрессив сијасәт вә гоншу дөвләтләрә үнванланмыш әрази иддиаларындан долајы көнүллү шәкилдә өзүнү нәглијјат блокадасына салан, реҝиондакы бүтүн ири игтисади вә коммуникасија лајиһәләриндән кәнарда галан Ермәнистан үчүн хиласкара чеврилмишди.

Иран-Ермәнистан јолуну ермәниләр инди дә "һәјат" јолу адландырыр, Теһрана үмид едир, Дағлыг Гарабағ мүнагишәси мәсәләсиндә Иранын Ирәвана бирмәналы дәстәк олаҹағыны дүшүнүр, иранлы иш адамларынын Ермәнистана күтләви шәкилдә сәрмајә јатыраҹағыны дејирләр.

Фәгәт, Иранын Ермәнистана марағы азалыб вә Теһран ермәниләрдән садәҹә, хариҹи сијасәтиндә конјунктур елементи кими истифадә етмәјә башлајыб. Әслиндә, әввәлләр дә белә иди: Ирандакы ермәни иҹмасы рәсми Теһран үчүн хариҹи сијасәтдә "өлкәдәки дини вә милли азлыгларын һүгугларынын там тәминаты"ны ҝөстәрмәк үчүн ширма ролуну ојнајыб, инди дә беләдир.

Иранын Ермәнистан игтисадијјатына сәрмајәләринә ҝәлдикдә исә, сон 8 илдә ики өлкә арасында имзаланмыш 36 анлашманын вә 24 мүгавиләнин фактики олараг һеч биринин шәртләри там ҝерчәкләшмәјиб, һеч бир анлашма кағыз үзәриндәки мүддәаларда ҝөстәрилдији кими јеринә јетирилмәјиб.

Дағлыг Гарабағда "дөрдҝүнлүк мүһарибә"дән сонра мүнагишәнин низамланмасына јөнәлмиш данышыглар просесиндә Русијанын фәаллашмасы, даһа доғрусу, Москванын јеҝанә "модератор вә васитәчи" ролуну ојнамаг фикринә дүшмәси Ираны да активләшдириб.
Ҝөрүнән будур ки, Иран јени ситуасијада мүшаһидәчи вә ја сејрчи статусу илә кифајәтләнмәк нијјәтиндә дејил. Әксинә, Дағлыг Гарабағ мүнагишәсинин низамланмасында Теһран ән фәал шәкилдә иштирак етмәјә ҹан атыр.


Назирин "тәсадүф" сајылмајаҹаг бәјанаты

"Сон ики ај әрзиндә Иран Худафәрин су електрик стансијасынын истисмара верилмәси үзрә ишләри сүрәтләндириб вә Азәрбајҹанла сәрһәддә Араз чајы үзәриндә бәндин тикинтисини практик олараг битириб.

Бу барәдә Тренд-ә ексклүзив мүсаһибәсиндә Иранын рабитә вә информасија технолоҝијалары назири Маһмуд Ваези билдириб.

Назирин сөзләринә ҝөрә, "Худафәрин" лајиһәсинин реаллашдырмасы чох илләр техники вә сијаси проблемләрә ҝөрә ләнҝимәләрлә растлашырды, амма Азәрбајҹан президенти Илһам Әлијевин Теһрана сәфәриндән сонра вә сазишин имзаланмасындан сонра Иран бу истигамәтдә ишләри сүрәтләндирди.

Азәрбајҹанла Иран арасында Араз чајы үзәриндә "Худафәрин" вә "Гыз галасы" һидроговшагларынын вә су електрик стансијаларынын тикинтисинин давам етдирилмәси, истисмары, енерҝетика вә су еһтијатларындан истифадә саһәсиндә әмәкдашлыг һаггында сазиш 2016-ҹы илин февралында имзаланыб.

Азәрбајҹан Республикасы Һөкумәти илә Иран Ислам Республикасы Һөкумәти арасында Араз чајы үзәриндә "Худафәрин" вә "Гыз Галасы" һидроговшагларынын вә су електрик стансијаларынын тикинтисинин давам етдирилмәси, истисмары, енерҝетика вә су еһтијатларындан истифадә саһәсиндә әмәкдашлыг һаггында" Сазишин мәтни разылашдырылыб вә имзаланыб. Сәнәди Азәрбајҹан-Иран һөкумәтләрарасы Комиссијасынын һәмсәдрләри - Азәрбајҹанын игтисадијјат назири Шаһин Мустафајев вә Иранын рабитә вә информасија технолоҝијалары назири Маһмуд Ваези имзаламышдылар.

Сазишдә Азәрбајҹан вә Иранын суверенлији вә әрази бүтөвлүјүнә һөрмәт принсипләри бәјан едилир, БМТ гәтнамәләринә ујғун олараг Азәрбајҹанын әрази бүтөвлүјүнүн бәрпа едилмәсинин зәрурилији, һәр ики тәрәфин "Худафәрин" вә "Гыз Галасы" һидроговшаглары боју бүтүн су вә енержи еһтијатларына бәрабәр һүгуглары вурғуланыр.

Сәнәддә һәмчинин һидроговшагларын вә су електрик стансијаларынын тикинтисинин баша чатдырылмасы, еләҹә дә Азәрбајҹанын әрази бүтөвлүјү бәрпа едиләнәдәк һидроговшагларда вә су електрик стансијаларында су вә енержи еһтијатларынын горунмасы вә истисмарынын Иран тәрәфиндән тәмин едилмәси вә тәрәфләрин бу објектләрдән бәрабәр әсасларла јарарланмасы әкс олунуб.

Сазишә әсасән, тикинти ишләринә нәзарәт вә истисмар просесиндә азәрбајҹанлы мүтәхәссисләр иштирак едәҹәкләр.


Ишғалда галмыш ики көрпү

Худафәрин көрпүләри Азәрбајҹанын шималыны вә ҹәнубуну бирләшдирән, Ҹәбрајыл рајонунда јерләшән көрпүләрдир. Худафәрин көрпүсү 1027-ҹи илдә Шәддади һөкмдары Мәһәммәд оғлу Фәзл (Фәзл ибн Мәһәммәд) тәрәфиндән Рәввадиләрлә мүбаризә апармаг үчүн инша олунуб.

Көрпүләрдән бири 15, диҝәри 11 ашырымлыдыр.

Уникал мемарлыг абидәси олан көрпүдә Азәрбајҹан мемарлыг мәктәбинин үслубу изләнилмәкдәдир. Аға Мәһәммәд шаһ Гаҹарын Азәрбајҹана јүрүшү заманы бир һиссәси учурулса да, сонрадан бәрпа едилмишдир. Тәбии гајалар үзәриндә инша едилән көрпүнүн бир һиссәси дөврүмүзә гәдәр ҝәлиб чатыб.

Көрпүдән бир гәдәр аралы даһа бир көрпү дә вардыр ки, бу көрпү дә Худафәрин адланыр. Икинҹи көрпү 11 ҝөздән ибарәт олмуш вә ХЫЫЫ әсрдә, Елханиләр дөврүндә инша едилмишдир. Һазырда һәмин көрпүнүн јалныз 3 ашырымы саламатдыр.

Һәр ики көрпү Ипәк јолунун үзәриндә јерләшир.

Һазырда Ермәнистан ордусунун ишғал етдији Азәрбајҹан әразисиндә јерләшән бу көрпүләрин агибәти һаггында дәгиг мәлумат јохдур.


Инди исә...

Рәсми Теһран Худафәрин су-електрик стансијасынын истисмара верилмәси илә бағлы ишләрин сүрәтләндирилдијини, Араз чајы үзәриндә су бәндинин иншасынын практики олараг баша чатдығыны бәјан едиб.

Иран бу һидроговшағын иншасына 2007-ҹи илдә башламышды. Вә инди, Худафәрин көрпүләринин дүшмән ишғалындакы әразидә олдуғуну бир даһа вурғулајан Иран илк дәфә Дағлыг Гарабағла, һабелә ишғал едилмиш Азәрбајҹан әразиләри илә бағлы данышыгларын перспективләри барәдә мөвгејини белә ачыг, ајдын шәкилдә изһар едиб.

Иранлы назирин ачыгламасы һеч бир һалда тәсадүф дејил вә рәсми Теһранын мөвгејини әкс етдирир. О мөвге исә Азәрбајҹанын әрази бүтөвлүјү вә сәрһәдләринин тохунулмазлығынын Иран тәрәфиндән танынмасынын бир даһа тәкрарланмасы илә јанашы, ишғалдакы әразиләримизин азад едиләҹәјини Иранын конкрет вурғуламасыдыр.

Чүнки Ҹәбрајыл рајонунда јерләшән Худафәрин көрпүләри бөлҝәсиндәки һидроговшагдан Иран "Азәрбајҹанла бирликдә истифадә етмәк" нијјәтини бәјан едирсә, бу, ермәни ишғалынын давам едәҹәји бир дурумда мүмкүн дејил.

Даһа садә десәк, Иран рәсмиләри Ҹәбрајыл рајонунун јахын вахтларда ишғалдан азад едиләҹәјинә вә Худафәрин һидроговшағынын Азәрбајҹанла бирҝә истисмарына башлајаҹагларыны дејирләр.

Иран сијасәтиндә, әләләхүсус да дипломатијасында һәлә 16-ҹы әсрдә "сују да үфүрәрәк ичин" ҝөстәришинин принсипә чеврилдији, рәсми Теһранын хариҹи сијасәтиндә сәбәб вә нәтиҹә арасында илк бахышдан бәзән ашкар ҝөрүнмәсә дә, һәмишә сых бағлар олдуғуну хатырласаг, иранлы назир Маһмуд Ваезинин өлкәсинин рәһбәрлијинин мөвгејини вә планларыын һәләлик үстүөртүлү шәкилдә сәсләндирдијини демәк олар.

Буна М.Ваезинин ачыгламасынын ермәниләри тәлаша салмасы да дәлаләт едир.

М.Ваезинин ачыгламасы Ермәнистан медиасында бу ҝүн әсас мүзакирә вә шәрһ мөвзуларындан бири олуб. Бир сыра ермәни журналистләр исә ачыгламадан бәһс едәркән "Иран һәлә Ермәнистана белә ағыр зәрбә вурмамышды" јазыблар.


Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр


Нәзәрләринизи ҝөндәрин

Сизин е-маил адресиниз ҝөстәрилмәјәҹәк. Тәләб олунанлар бу “*” әламәтлә ишарәләниб

*

We are all zakzaki
conference-abu-talib
Әсрин Мүгавиләсинә Јох Дејирик!