?>
Арашдырма

“Паты” илә бағлы ДӘҺШӘТЛИ ФАКТЛАР: “шүшә камикадзе”сини ким вә нијә һазырлајыр?

“Паты” илә бағлы ДӘҺШӘТЛИ ФАКТЛАР: “шүшә камикадзе”сини ким вә нијә һазырлајыр?

Ҝәнҹләримизин бу ҹүр пис вәрдишләрә гуршанмасынын әсас сәбәби мәлуматларынын аз олмасы вә әтраф мүһитин пис олмасыдыр. Һансыса бир хәстә узун мүддәт наркотик гәбул етдикдән сонра мадди имканлары түкәнир вә мәҹбуријјәт гаршысында әтрафында олан инсанлары наркотик алудәчисинә чевирмәјә чалышыр. Чүнки өзүнә бир нөв јени донор ахтарыр ки, јенидән наркотик истифадәсинә давам етсин. Бу маддәнин истифадәсини тәрифләјир вә бир сыра наркотаҹирләр интернетдә бунларын тәблиғатыны апарырлар, бу наркотик васитәләр һаггында мүсбәт рәјләр јазырлар.

Әһли Бејт (әлејһимус-сәлам) Хәбәр Аҝентлији –АБНА-нын вердији хәбәрә әсасән, наркоманија бәшәријјәтин ән бөјүк бәлаларындан биридир. Сон заманлар зәрбајҹанда да наркотик маддә истифадәси вә сатышы кәскин шәкилдә артыб. Бунун әсас сәбәбләриндән бири дә бәзи наркотик васитәләрин уҹуз олмасыдыр. Хүсусән ҝәнҹләр арасында метамфетамин (паты) вә диҝәр наркотик васитәләрин истифадә һаллары артыб. Һәтта сосиал шәбәкәләрдә бу маддәнин ачыг шәкилдә сатылмасы факты гејдә алыныб. Бу исә ону демәјә әсас верир ки, инсанлары наркоманијадан узаглашдырмаг үчүн ҹидди тәдбирләр ҝөрүлмәлидир.

Наркотик тәһлүкәси илә бағлы нарколог Замин Әлијев Публика.аз-а мүсаһибә вериб.

 

Мүсаһибәни тәгдим едирик:

- Метамфетамин маддәсинин инсан организминә нә кими зәрәрләри вар?

- Наркотикдән аслы олан шәхсләр арасында метамфетамин маддәсини “паты” вә ја “шүшә” адландырырлар. Наркотик маддәләр мәркәзи синир системинә тәсиринә ҝөрә 2 јерә бөлүнүр: Мәркәзи синир системини тормузлајан вә стимуллашдыран маддәләр. Бу ҹүр наркотик васитәләр мәркәзи синир системини ојадан маддәләрдир. Бу групун ән садә нүмајәндәси кими кофеини мисал чәкә биләрик. Адәтән ону дәмир фалгада гыздырмагла түстүсүнү гәбул едирләр. Ону истифадә едән шәхс ҝүнләрлә јухусузлуг чәкир вә гида гәбул етмир. Бејин дајанмадан фәалијјәтини давам етдирдији үчүн бир мүддәтдән сонра артыг енержи дүшкүнлүјү, һалсызлыг, әһвал-руһијјә позунтусу, агрессија јашаныр. Онлар јатсалар белә, бәдән динҹәлмир вә даим јорғунлуг һисси олур. Ҝүнләрлә јухусуз галан инсанларда артыг психи позунтулар өзүнү ҝөстәрир. Бир мүддәтдән сонра ҝөзләринә нәсә ҝөрсәнир вә гулагларына сәс ҝәлир. Бу ҹүр һаллара узун мүддәт метамфетамин гәбул едән шәхсләрдә раст ҝәлинир. Һәтта бир мүддәтдән сонра психи позунтулар хроники һала чеврилир вә сајыгламалар үзә чыхыр. Бу ҹүр психи позунтулары сонрадан мүалиҹә етмәк чох чәтин олур.

- Өлкәдәнәгәдәрнаркотикистифадәчисивар?

- 2019-ҹуилинрәсмистатистикасында 32 920 нәфәрнаркотикалудәчисивариди. Буилкистатистикадаисә 33 788 нәфәрнаркотикистифадәчисивар. Бу, гејдијјатда олан наркотик гәбуледиҹиләринин сајыдыр.

- Инсанлары наркотик маддә истифадә етмәјә мәҹбур едән сәбәбләр нәләрдир?

- Ҝәнҹләримизин бу ҹүр пис вәрдишләрә гуршанмасынын әсас сәбәби мәлуматларынын аз олмасы вә әтраф мүһитин пис олмасыдыр. Һансыса бир хәстә узун мүддәт наркотик гәбул етдикдән сонра мадди имканлары түкәнир вә мәҹбуријјәт гаршысында әтрафында олан инсанлары наркотик алудәчисинә чевирмәјә чалышыр. Чүнки өзүнә бир нөв јени донор ахтарыр ки, јенидән наркотик истифадәсинә давам етсин. Бу маддәнин истифадәсини тәрифләјир вә бир сыра наркотаҹирләр интернетдә бунларын тәблиғатыны апарырлар, бу наркотик васитәләр һаггында мүсбәт рәјләр јазырлар. Һәмчинин наркотик гәбуледиҹиләринин өзләри белә әтрафда олан нормал инсанлара наркотикин хош тәсириндән данышараг онлары алудәчи етмәјә чалышырлар. Һалбуки, онун зијаны һагда һеч бир мәлумат вермирләр вә ҝәнҹләри тәсирләри алтына ала билирләр. Үмумдүнја Сәһијјә Тәшкилатынын бу һагда бәзи ачыгламалары вар. Наркотик истифадәсинә мәҹбур едән биоложи, сосиал-психоложи вә шәхси-психоложи һисс факторлары мөвҹуддур. Биоложи фактору белә дејә биләрик ки, ирсијјәтиндә алкоголизмә мејиллилик олур, мүәјјән травматик хәстәликләр кечирә билир вә бундан сонра бејиндә потолоҝијалар јарандыгда наркотикә мејлетмә һадисәси баш верә билир. Травма дедикдә шүурун итирилмәси просеси нәзәрдә тутулур. Шәхсијјәт позунтусу олан шәхсләрдә вә депрессив вәзијјәтләрдә наркотикә мејил јарадыр. Сосиал-психоложи факторлар дедикдә исә аилә тәркибиндә дүзҝүн тәрбијәнин олмамасыны вә ҹәмијјәтә зидд олан бир аиләдә бөјүјән ҝәнҹи мисал чәкә биләрик. Аиләсиндә алкогол вә психоактив маддә гәбул едән валидејн варса, о да бөјүк тәсир ҝөстәрир. Валидејнләрин өз өвладларынын мадди вәсаитләринә дүзҝүн нәзарәт едә билмәмәси дә сосиал фактор кими гејд олуна биләр. Шәхси-психоложи риск амилләри дедикдә исә ҝәнҹләрин бир групунда инамсызлыг вә бир сыра давраныш позунтулары нәзәрдә тутулур. Бир сыра ҝәнҹләрдә горху һисси олмур вә истәнилән һалда наркотик маддәләрә мејил ҝөстәрирләр.

- Мүалиҹәләр неҹә апарылыр?

- Адәтән, метамфетамин гәбул едән шәхсләрдә физики асылылыг даһа ағыр кечир. Физики асылылыг дедикдә дәһшәтли ағрылар, јуху позунтулары нәзәрдә тутулур. Бу маддәни гәбул едән шәхсләрдә бејин позунтулары чох олур. Јәни һәддән артыг агрессија, ҝүнләрлә јатмамаг вә гида гәбул етмәмәк кими тәсирләрә раст ҝәлинир. Метамфетаминдән истифадә етдикҹә бәдәндә типик јаралар әмәлә ҝәлир. Ән чәтин просес психи позунтулары арадан ҝөтүрмәкдир. Бу ҹүр ағыр психи позунтуларын олдуғу инсанларда мүалиҹә мүддәти узун олур, јәни конкрет мүддәтдән даныша билмәрик. Бәзи наркотик истифадәчиләринин вәзијјәти гыса мүддәтдә дүзәлә биләр. Чүнки психи позунтулар арадан ҝөтүрүлүр вә бејин фәалијјәти гајдасына дүшүр. Лакин бәзи хәстәләрдә сајыглама һаллары олдуғуна ҝөрә бу мүддәт узана билир. Бизә мүраҹиәт едән хәстәләр мүајинә олундугдан сонра конкрет шикајәтләринә ујғун олараг мүалиҹәләри давам етдирилир. Бәзи антидепрессантлар вә агрессијаны арадан галдыран диҝәр препаратларла мүалиҹә олунурлар.

 

Раһиб Әләсҝәров

 

Диггәт: Хәбәрдән Истифадә Етдикдә Мәнбәјә Истинад Лазымдыр!


Нәзәрләринизи ҝөндәрин

Сизин е-маил адресиниз ҝөстәрилмәјәҹәк. Тәләб олунанлар бу “*” әламәтлә ишарәләниб

*