Ислам вә Сағламлыг

Рамазан ајынын оруҹу барәдә (Көшә јазысы- арашдырма)

Рамазан ајынын оруҹу барәдә (Көшә јазысы- арашдырма)

Рамазан ајыны илин диҝәр ајларындан фәргләндирән өзүнәмәхсус спесификлији вардыр. Белә ки, бүтүн сәмави китаблар, о ҹүмләдән Мүгәддәс Гурани-Кәрим мәһз бу ајда назил олмушдур. Мин ајдан даһа хејирли олан Гәдр ҝеҹәси мәһз бу ајын ҝеҹәләриндән биридир. Исламын тәмәл ибадәтләриндән бири олан оруҹун мәһз Рамазан ајында тутулмасы ваҹиб бујурулмушдур.

Әһли Бејт (әлејһимус-сәлам) - АБНА – Хәбәр Аҝентлији:  Мүсәлман тәгвими илә (Ај тәгвими) Рамазан ајы ХЫ ајдыр. Бу ај 36 ил мүддәтиндә дөвр едәрәк өз бәрәкәти илә илин һәр 4 фәслинә гонаг олмуш олур. Бу сиркулјар дөвр тәбии ки, бәлли бир һикмәтә дајанмагдадыр (Белә ки, әҝәр оруҹ тутулмасы Ај тәгвими дејил, Ҝүнәш тәгвими илә олсајды, о заман јер күрәсинин бир јарымкүрәсиндә јашајан мүсалманлар гыса ҝүнләрдә, диҝәр јарымкүрәдә јашајанлар исә узун ҝүнләрдә оруҹ тутмуш оларларды).

Рамазан ајыны илин диҝәр ајларындан фәргләндирән өзүнәмәхсус спесификлији вардыр. Белә ки, бүтүн сәмави китаблар, о ҹүмләдән Мүгәддәс Гурани-Кәрим мәһз бу ајда назил олмушдур. Мин ајдан даһа хејирли олан Гәдр ҝеҹәси мәһз бу ајын ҝеҹәләриндән биридир. Исламын тәмәл ибадәтләриндән бири олан оруҹун мәһз Рамазан ајында тутулмасы ваҹиб бујурулмушдур. Гурани- Кәримин «Бәгәрә» сурәсинин 183-ҹү ајәсиндә бу барәдә белә бујурулмушдур: «Еј иман ҝәтирәнләр! Оруҹ тутмаг сиздән әввәлки үммәтләрә ваҹиб олдуғу кими сизә дә ваҹиб едилди. Бәлкә пис әмәлләрдән чәкинәсиниз».

Оруҹ өзү-өзлүјүндә бир ибадәт олмагла јанашы, һәм дә мадди-мәнәви бир пәһриздир. Инсан оруҹ тутаркән физики бахымдан аҹ галараг, өз әзаларыны һарам вә писликләрдән чәкиндирәҹәк мәнәви бир тохлуға саһиб чыхмалыдыр.

Беләҹә бу дини борҹу јеринә јетирән инсан өз шәхсијјәтини ҹилалајыр, тәрбијәләндирир. Бу јазыда сиз инсаны формалашдыран вә тәрбијәләндирән бу дини вәзифәнин јалнызҹа тибб вә сағламлыг бахымындан әһәмијјәт вә фајдалары илә таныш олмаг истәјирик.

Һәр бир ҹанлы организм кими инсан организми дә јашамыны тәмин етмәк үчүн бир сыра функсијалары - тәнәффүс етмәк, гидаланмаг, нәсил артырмаг вә с. иҹра етмәк мәҹбуријјәтиндәдир. Бу вә диҝәр функсијаларын иҹрасы үчүн организмин енержи һасилаты олмалыдыр. Организм өзүнә лазым енержини кәнардан вүҹуда гида шәклиндә дахил олан јағларын, протеинләрин, карбоһидратларын парчаланмасындан һасил етмиш олур. Бурадан да гидаланма функсијасынын инсан вүҹуду үчүн неҹә әһәмијјәтли олдуғу ајдынлашыр. Тәбии ки, бурада сөһбәт низамлы гидаланма тәрзиндән вә нормал гида расионундан ҝедир. Ону да гејд етмәк јеринә дүшәрди ки, организмин дахили мүһити илк олараг гәбул едилән гиданын кәмијјәт вә кејфијјәтиндән асылыдыр, бу да фәрдләрин әгли-емосионал дурумуна, характеринә, ҹәмијјәтдәки активлијинә тәбии олараг тәсир етмиш олур.

Рамазан ајынын ҝәлиши илә организмин ҝүнлүк гидаланма режиминдә дәјишиклик баш верир. Јәни, вүҹудун ҝүнлүк бәсләнмә шәкли – гида гәбулу сајы бирдән-бирә дәјишир, ҝүнлүк гидаланманын 3 вахтлыг пај бөлҝүсү 2 вахта (обашдан вә ифтар) дәјишмиш олур. Организм ҝүн әрзиндә, сәһәрдән ахшама – орталама 15 саат аҹлыг дөврү кечирир. Оруҹлуғун илк ҝүнләриндә буна ҹаваб олараг организмдә бир сыра физиоложи дәјишикликләр мејдана ҝәлир. Бу дәјишикликләр кими ганда шәкәрин сәвијјәсинин азалмасы, систолик тәзјигин дүшмәси, баш ағрысы, һәрәкәт азлығы, һалсызлыг вә с. ҝөстәрмәк олар. Гејд етдијимиз кими бу симптомлар илк ҝүнләрдә мүшаһидә олуна биләр. Бир нечә ҝүндән сонра организмдән бу тәрздә гидаланма режиминә адаптә олунмасы вә гида гәбулунун коррексијасы илә бу симптомлар кечиб ҝедир. Оруҹ тутаркән бу ҹүр раһатсызлыгларын олмамасы үчүн гәбул едилән гидаја диггәт едилмәли вә хүсусилә дә обашдана галхылмалыдыр.

Обашдана галхмаг ҝүн боју ҝүмраһ олмаг демәкдир. Тәәссүфлә гејд етмәлијик ки, бир чохлары оруҹ тутаркән обашдана галхмамаг үчүн ахшам јатмаздан өнҹә ашыры һәддә јемәк јејәрәк, мәдәни јүкләмиш олур. Бу исә орталама 20 саат вә даһа чох мүддәтә аҹ галынмасына вә метаболизмин јавашымасына сәбәб олур. Буна мүвафиг олараг ганда шәкәрин вә ган тәзјигинин ашағы дүшмәси мүшаһидә олунур. Ертәси ҝүн јенидән обашдана галхмадыгда метаболизмин сүрәтли даһа да зәифләјир вә сонуҹ олараг хошаҝәлмәз симптомлар мүшаһидә олуна биләр.

Обашдана истифадә едилән гиданын мигдар вә чешидинә диггәт јетирилмәси чох өнәмлидир. Белә ки, чалышмаг лазымдыр ки, обашдана јағлы вә ағыр јемәкләр әвәзинә јағлылыг фаизи аз, даһа јүнҝүл - амма јүксәк калорили, протеин тәркиби вә ган шәкәрини чох јүксәлтмәјән комплекс шәкәрләрдән ибарәт бир менју тәртиб олунсун. Мисал олараг ағарты мәһсуллары – сүд, хама, пендир, јумурта, зејтун, хурма, тәрәвәз салатлары, хәфиф шорбалар, тәбии ширәләр вә с. истифадә етмәк даһа мәгсәдә ујғун һесаб едилир.

Билдијиниз кими организмин ҝүнлүк су еһтијаҹы 2-2,5 лт-дир. Чалышмаг лазымдыр ки, организмин ҝүнлүк су еһтијаҹынын чох һиссәси обашданда мәнимсәнилсин.
Јухарыда гејд етдијимиз кими, обашдан ифтара гәдәр олан вахт кәсији 15 саатдыр. Бу мүддәт әрзиндә организмин енержијә олан тәләбаты һәм обашданда једији гидаларын вә һәм дә бәдәндә деполашан јағларын парчаланмасындан ајрылан енержи һесабына өдәнилир. Бу исә 1500-2000 кКал бәрабәрдир. (Организмдә деполашмыш бүтүн гида маддәләринин јәни, карбоһидратларын, протеинләрин, јағларын тамамән јанмасындан топлам 150000 кКал енержи ајрылыр. Бу енержи һесабына бир инсан һеч бир шеј јемәдән јалнызҹа һәрдәнбир су ичмәклә 70-75 ҝүн јашаја биләр).

Ифтары һиссәләрә ајырмаг - һәзмә көмәк етмәкдир. Ифтар вахты бирдән-бирә чох јемәк бош олан мәдәнин јүкләнмәсинә сәбәб олур. Бу һалда һәзм просеси чәтинләшир, мәдәдә ағырлыг, ҝөјнәмә һисси, ҝәјирмә, бағырсагларда көп мүшаһидә олунур. Бүтүн бунларын гаршысыны алмаг үчүн јахшы олар ки, ифтар јемәји һиссәләрә ајрылсын. Оруҹу хурма, зејтун, помидор, јүнҝүл шорба илә ачыб 15-20 дәгигә фасилә вермәк лазымдыр.(Бу мүддәт әрзиндә шам намазы гылына биләр). 15-20 дәгигәлик арадан сонра ифтар јемәји буғлама, әт сојутмасы булјону илә бирҝә, долма, сәбзи, плов вә с. кими јемәкләрлә давам етдирилә биләр. Ифтар менјусунда там гуру јемәкләрин истифадәси мәсләһәт ҝөрүлмүр. Һәмчинин јемәкдән дәрһал сонра чај вә кофенин ичилмәси дә. Белә ки, чај вә кофенин тәркибиндәки кофеин дәмирин мәнимсәнилмәсинин гаршысыны алыр. Буна ҝөрә дә чај, кофе јемәкдән 2 саат сонра ичилмәлидир. Јахшы олар ки, чај кекс, пирожна илә дејил, мејвә гурулары- кишмиш, хурма, гајсы, әнҹир гурусу илә ичилсин. Һәр ахшам 2-3 порсија мејвә гәбулу ҝүнлүк витамин еһтијаҹыны өдәмиш олур. Мејвә гәбулу јатмаздан 1-1,5 саат әввәл олмалыдыр.

Јухарыда дејиләнләрә әсасән ашағыда сизә 1 ҝүн үчүн тәгриби менју нүмунәси тәгдим едирик.

Обашдан: Сојутма јумурта - 2 әд;

Помидор - 1әд;
Пендир - 2-3 дилим;
Кәрә јағы - 1-2 дилим;
Чөрәк 1-2 дилим;
Маје - чај, мејвә ширәси, сүд, су.

Ифтар: Хурма (зејтун), маје;

Тәрәвәз салаты;
Ајран (гатыг);
15-20 дәг ара;
Тојуг соусу, долма кими хөрәк;
2 саат ара;
Чај;
Мејвә (јатмагдан өнҹә).

Оруҹлуғун башланмасы илә гәбул едилән гиданын мигдарынын азалмасы, ил боју јүкләнмиш олан орган вә системләрин иши јүнҝүлләшмиш олур.

Оруҹ вә һәзм системи. Һәзм системи организмин ән ишләк системидир. Рамазан ајынын ҝәлиши илә ил боју дајанмадан чалышан бу систем истираһәтә чәкилир. Мәдә, бағырсаглар вә гара ҹијәрин иши азалыр. Оруҹ икән мәдә тоз гәбул едилән гуру, истиотлу, гызартма характерли агрессив гидаларын тәсириндән горунмуш олдуғундан, мәдәнин селикли гишасы даһа аз зәдәләнир вә селикли гиша өз-өзүнү бәрпа етмәк имканы газаныр. Һиперасит дурумлу мәдәнин туршу һасилаты азалыр, пһ-нормаллашмыш олур. Мәһз бу сәбәбдән дә мәдә хоралы хәстәләр һеч бир рискә ҝетмәдән оруҹларыны тута биләрләр. Буну исбатламаг үчүн 1997-ҹи илдә тунисли бир арашдырма групу 57 мәдә хоралы хәстә үзәриндә тәҹрүбә апарараг хәстәләрин һәр биринә һәр ҝүн 30 мҝ “лансапрарол” верилмишир. 57 хәстәнинн 30-у оруҹ тутмуш, 27- и исә оруҹ тутмамышдыр.Сонуҹда оруҹ тутмајанларда еффект 88,8%, тутанларда исә 90% еффект ҝөрүлмүшдүр. Јәни оруҹун тутулмасы хоралы хәстәләрә пис тәсир етмәмиш, әксинә даһа јахшы еффект ҝөстәрмишдир.

Оруҹ вә үрәк-дамар системи. Өлүм фаизинә ҝорә үрәк-дамар хәстәликләри биринҹи јердәдир. Үрәк-дамар паталоҝијаларынын әсас сәбәби исә дамарларын холестерол вә јағларла ҝирәҹләшмәсидир. Дүзҝүн гидаланмамаг, һәддән ашыры јағлы гидалар истифадә етмәк (хүсусилә һејвани) дамарларда атеросклеротик дәјишикликләрин әмәлә ҝәлмәсинә сәбәб олур. Апарылан тәдгигатлар нәтиҹәсиндә мүәјјән едилмишдир ки, оруҹ һалында јағ вә липидләрин сәвијјәси 515,8%дән 495.75%-ә енир.

Оруҹ вә ендокрин систем. Арашдырмаларын нәтиҹәсиндә мәлум олмушдур ки, организмин һормонал балансында елә бир ҹидди дәјишиклик баш вермир. Мәсәлән: инсулин һасилатында диҝәр ҝүнләрлә мүгајисәдә елә бөјүк фәрг ҝөрүлмүр.(Proceeding of the 2nd international congess on “Health and ramadan”. p.125. İstanbul 1997)

Оруҹ вә синир системи. Рамазанда оруҹ тутмаг, анлама, гаврама илә әлагәли фәалијјәтләрә зәрәр вермир. Оруҹун һафизәни вә диггәти азалтдығы бир ҹәһәти дә јохдур. Там әкси олараг оруҹун мәнәви һавасы стресси азалзыр, инсаны агрессија јүклү давранышлардан чәкиндирир. Бу ајда интиһарларын, интиһар бәнзәри давранышларын азалмыш олмасы буна ачыг бир дәлилдир.(Abstract book the Congress on health and ramadan, October, 2001, page 31.)

Оруҹ вә һамиләлик. Һамилә вә ушагларына сүд верән оруҹ тутан мүсәлман гадынларла, һамилә олмајыб оруҹ тутан гадынларын дуруму мүгаисә едиләрәк нә гадынларын үмуми дурумунда, нә дә онларын ганларынын биокимјәви анализләриндә елә бир ҹидди бир фәрг олмадығы ашкарланмышдыр.(Metabolic consequenes of fasting during ramadan in pregnat and lactating women. Hum. nutr. Clin. 1983).

Ајҝүн Кәрим
Имам Садиг (ә) адына Ислам Маарифи Академијасы
«Дәјәрләр» Дини Журналистика Мәктәбинин динләјиҹиси

Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр


Нәзәрләринизи ҝөндәрин

Сизин е-маил адресиниз ҝөстәрилмәјәҹәк. Тәләб олунанлар бу “*” әламәтлә ишарәләниб

*

Имам Хаменеи ҹәнабларынын Һәҹҹ мәрасими мүнасибәтилә Ислам Дүнјасына мүраҹиәти
We are all zakzaki
Һәзрәт Пејғәмбәрдән (с) башга Әзрајыл (ә) һеч кәсдән руһуну гәбз етмәк үчүн иҹазә алмајыб (Һәдис)
Дүнја Әһли Бејт (ә) Ассамблејасы Мјанмадакы Мүсәлманларын сојгырымыла бағлы бәјанат Верди