Мәшһурлар

Бу адамы үздән јалныз ССРИ-нин али рәһбәрлији таныјыб

Бу адамы үздән јалныз ССРИ-нин али рәһбәрлији таныјыб

Әслән Талыш Бөлҝәсинин Болады кәндиндән олан ҝенерал-лејтинант Кәрим Кәримовун фәалијјәти Америка космик аҝентлијинин диггәтиндән јајынмајыб вә МКИ онунла әлагәјә уғурсуз ҹәһдләр едиб.

Әһли Бејт (әлејһимус-сәлам) - АБНА – Хәбәр Аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән, 56 ил әввәл, 12 апрел 1961-ҹи илдә совет тәјјарәчиси Јури Алексејевич Гагарин "Восток-1" космик ҝәмисиндә, Орта Асијанын Бајконур космодромундан космоса учуб. Вә сонрадан бејнәлхалг иҹтимаијјәт мәшһур тарихи — Космонавтика ҝүнүнү гејд едир.

Дүнјада инсанын ачыг космоса илк учушу 108 дәгигә чәкиб. Гагарин Јер күрәси әтрафында дөвр едиб вә Саратов вилајәтиндә јерә ениб. Бунунла да тарихә илк космонавт кими дүшүб. Бу мүнасибәтлә она ССРИ-дә ән јүксәк рүтбә олан Совет Иттифагы Гәһрәманы ады верилиб. 12 апрел исә бу һадисәдән 1 ил сонра, 1962-ҹи илдә Космонавтика Ҝүнү кими рәсми статус алыб. Алты илдән сонра исә бу ҝүн Бејнәлхалг Космонавтика ҝүнү статусуну газаныб.

Гагаринин учушу даһа сонра Титовун, Николајевин, Поповичин, Терешкованын вә бизим планетин диҝәр сакинләринин космоса јолуну ајдынлашдырыб. Космоса әсас диггәти совет һөкумәти ајырыб. Космонавтлар ССРИ рәһбәрлијинин гајғысы илә әһатәләнибләр. Адамлар олуб ки, онлар космосун сирринин ачылмасында инсанлыг гаршысында чох бөјүк хидмәтләр ҝөстәрибләр, амма онларын сифәтини космик програмларын сирләринин сәрт шәкилдә горунмасы сәбәбиндән һеч ким ҝөрмәјиб. Онлардан бири, бөјүк алим, баш лајиһәчи Серҝеј Королјов иди. Узун мүддәт һеч кәсин танымадығы белә адамлардан бири дә бизим һәмјерлимиз олуб.

Әслән Талыш Бөлҝәсинин Болады кәндиндән олан ҝенерал-лејтинант Кәрим Кәримовун ады әсрин дөрддә бири гәдәр дөврдә аиләсиндән башга һеч кәсә мәлум олмајыб. Ону үздән анҹаг ССРИ-нин али рәһбәрлији таныјыб. Бу адамын фәалијјәтләри Американын НАСА аҝентлијинин нәзәриндән јајынмајыб вә МКИ онунла әлагә гурмаг үчүн уғурсуз ҹәһдләр едиб.

Ҝенерал Кәрим Кәримов әфсанәви шәхсијјәт, совет космик програмларынын аталарындан, гуруҹуларындан бири иди. 1966-ҹы илдән 1991-ҹи илә гәдәр ҝенерал өзү шәхсән космоса екипажын ҝөндәрилмәсинә разылыг вериб вә Јерә гајытдыгдан сонра онларын рапортларыны шәхсән гәбул едиб.

Кәрим Аббасәли оғлу Кәримов 14 нојабр 1917-ҹи илдә Бакынын Пиршағи гәсәбәсиндә зијалы аиләсиндә анадан олуб. Атасы Аббас-Әли Кәримов мүһәндис олуб. Ҝенерал Кәрим Кәримов әслән Ләнкәранын Болади кәндиндәндир. 1941-ҹи илдә Азәрбајҹан Сәнаје Институтуну битирән Кәрим Кәримов електромеханика үзрә мүһәндис диплому алыб. Онун бәзи идејалары һәрби мүһәндисләри марагландырмышды. Артыг бу дөврдә Икинҹи Дүнја Мүһарибәси ҝедирди. Радиомүһәндисләрә ҹәбһәләрдә бөјүк еһтијаҹ дујулса да, ҝәнҹ мүтәхәссисин истедады нәзәрә алынараг 1942-ҹи илдә она Дзержински адына Артиллерија Академијасына дахил олмаг үчүн тәјинат вермишдиләр. Мараглыдыр ки, биликләри јохланылдыгдан сонра Кәрим Кәримов бирбаша академијанын В курсуна гәбул олунмушду.

Беләликлә о, 1943-ҹү илдә бу тәһсил мүәссисәсини топчу-мүһәндис ихтисасы үзрә баша чатдырмыш, "Катјуша" ады илә танынан БМ-13 јајлым атәш гурғусу үзрә мүтәхәссис кими һазырланмышды. Гвардија минаатан һиссәләринин тәркибиндә олан бу гурғулар Совет Иттифагынын ән ҝүҹлү силаһы кими мәхфи сахланылырды. Ҝәнҹ мүтәхәссис Гвардија минаатан һиссәләри Баш Идарәсинин мүвәккили кими БМ-13 гурғусу үчүн мәрмиләрин заводларда истеһсалына нәзарәт етмәк тапшырығы алмышды.

Өз ишинә ҹан јандыран Кәрим Кәримов даим силаһын тәкмилләшдирилмәси барәсиндә дүшүнүрдү вә бу истигамәтдә бир нечә дәјәрли тәклиф дә ирәли сүрмүшдү. Мәһз һәмин вахтдан Кәрим Кәримов һәјатыны ракет техникасы илә бағламышды. Өмрүнүн сонунадәк о, ракет техникасынын јарадылмасы вә инкишафы наминә вар ҝүҹү илә чалышмыш, зеһни вә физики гүввәсини әсирҝәмәмишди. Заводларда ишләдији дөврдә онун јүксәк тәшкилатчылыг габилијјәти дә өзүнү бүрузә вермишди. 1945-ҹи илдән ССРИ Мүдафиә Назирлији системиндә ракет технолоҝијалары јарадан конструктор бүролары вә заводларында чалышан Кәрим Кәримов бир нечә елми ихтиранын мүәллифи олмушду.

1946-ҹы илдән башлајараг о, баллистик ракетләрин радиоөлчмә системләринин јарадылмасы истигамәтиндә ишләр апармышды. Онун арашдырмалары нәтиҹәсиндә јарадылан ракетләрин дахили параметрләринә нәзарәт едән "Дон" радиоөлчмә системинин елми-техники ҝөстәриҹиләри сонрадан космик сәнаједә тәтбиг олунмаға башланмышды. Бу наилијјәтинә ҝөрә Кәрим Кәримов 1950-ҹи илдә илк дәфә ССРИ Дөвләт мүкафатына лајиг ҝөрүлмүшдү. Бајконур космодромунун әсасы гојулан ҝүндән о, Космик Ҝәмиләр үзрә Дөвләт Комиссијасынын тәркибинә дахил едилмишди.

Космик апаратларын јарадылмасында, дүнјада илк дәфә инсанын космоса ҝөндәрилмәсиндә онун да ролу аз олмамышды. Кәрим Кәримовун иштиракы илә јерин илк сүни пејки Земли СП —1 бурахылмышды. "Зенит" ракет-космик комплексинин тәтбигинә ҝөрә о, Ленин мүкафатына лајиг ҝөрүлмүшдү. Илк космонавт Јури Гагаринин тарихи учушу уғурла баша чатдыгдан сонра Кәрим Кәримов ССРИ-нин ән јүксәк ордени — Ленин ордени илә тәлтиф едилмишди.

1945-ҹи илдә бөјүк мүһәндис вәзифәсиндә чалышмаға башлајан Кәрим Кәримов 1965-ҹи илдә Космик Васитәләр Идарәсинин рәиси вәзифәсинә тәјин едилмиш, Үмуми Машынгајырма Назирлијинә езам олунмушду. Јени јарадылан бу назирлик космик сәнајенин бүтүн мүәссисәләрини өзүндә бирләшдирирди. Лакин К.Кәримовун истедадыны вә тәшкилатчылыг габилијјәтини јүксәк гијмәтләндирән мәшһур конструктор С.П.Королјов 1966-ҹы илдә тәкидлә онун Космик Ҝәмиләр үзрә Дөвләт Комиссијасынын сәдри тәјин едилмәсинә наил олмушду. О, бу мәсул вәзифәдә 25 ил чалышмышды (1991). Космик учушларла бағлы бүтүн системләрин һазырлығыны јохлајан, учушун башланмасына иҹазә верән мәһз Кәрим Кәримов иди. Космик сәјаһәтә чыхан вә тапшырығы јеринә јетириб ҝери дөнән үчүш һејәтләринин һесабатларыны гәбул едәрәк һеч вахт телевизија репортажларына дүшмәјән шәхс дә Кәрим Кәримов иди.

1967-ҹи илин октјабрында орбитә илк дәфә ики пилотсуз космик апаратын ("Космос-186" вә "Космос-188") ҝөндәрилмәси нәтиҹәсиндә Кәримов ҝенерал-лејтенант рүтбәси алыб. 1974-ҹү илдә Кәримов әсас вәзифәси илә паралел олараг Мәркәзи Елми-Тәдгигат Машынгајырма Институту директорунун биринҹи мүавини кими елми-тәшкилатчылыг фәалијјәтинә гатылыб. 1975-ҹи илдә "Сојуз-Аполлон" ҝәмисиндә совет-Америка бирҝә учушунун һазырланмасына рәһбәрлик едиб.

О дөврдә совет космонавтикасынын фәхри сајылан, алим-мүһәндис зеһнинин гәләбәси кими гәбул едилән космик апаратлар онун фәал иштиракы вә бирбаша рәһбәрлији илә јарадылмышды. Онларын сырасында јени нәсил "Сојуз" космик ҝәмиләри, "Салјут" орбитал стансијасы, сонрадан исә чохмодуллу "Мир" стансијасынын адларыны чәкмәк олар. Азәрбајҹанла әлагәни кәсмәјән, Азәрбајҹан Елмләр Академијасынын Аерокосмик Тәдгигатлар Мәркәзинә әлиндән ҝәлән көмәклији ҝөстәрән ҝенерал бир чох азәрбајҹанлы алимин бу саһәдә фәалијјәт ҝөстәриб инкишаф етмәси үчүн шәраит јаратмышды.

1991-ҹи илдә 74 јашында истефаја чыхан Кәримов өмрүнүн сонунадәк космик саһә илә әлагәсини кәсмәмиш, Учушлары Идарәетмә Мәркәзинин мәсләһәтчиси олмушду. Истеһсалат-тәшкилат вә елми фәалијјәтинә ҝөрә ҝенерал-лејтенант Кәрим Кәримов Совет Иттифагы Гәһрәманы фәхри адына, ики дәфә Ленин орденинә, Гырмызы Әмәк Бајрағы, Гырмызы Улдуз орденләринә лајиг ҝөрүлмүш вә чохлу медалла тәлтиф олунуб.

Кәрим Кәримов 2 дәфә дөвләт мүкафаты алмышды. О, һәмчинин Азәрбајҹан Республикасынын "Шөһрәт" ордени илә тәлтиф едилмиш, Азәрбајҹан Милли Елмләр Академијасынын фәхри үзвү сечилмишди. Ҝенерал-лејтенант Кәрим Кәримов 29 март 2003-ҹү илдә 86 јашында Москва шәһәриндә вәфат етмиш вә орада да дәфн олунмушду.

О, космонавтлар арасында дәрин һөрмәт газаныб вә космосун өјрәнилмәсинә бөјүк төһфәләр вердијинә ҝөрә бу ҝүн дә еһтирамла јад едилир. Узун вә мәналы өмрүнү космоса һәср едән бу шәхсин интеллектинин мәһсуллары планетләрарасы әһәмијјәт дашыјыр.

 

 

Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр


Әлагәдар Мөвзулар

Нәзәрләринизи ҝөндәрин

Сизин е-маил адресиниз ҝөстәрилмәјәҹәк. Тәләб олунанлар бу “*” әламәтлә ишарәләниб

*

Имам Хаменеи ҹәнабларынын Һәҹҹ мәрасими мүнасибәтилә Ислам Дүнјасына мүраҹиәти
We are all zakzaki
Һәзрәт Пејғәмбәрдән (с) башга Әзрајыл (ә) һеч кәсдән руһуну гәбз етмәк үчүн иҹазә алмајыб (Һәдис)
Дүнја Әһли Бејт (ә) Ассамблејасы Мјанмадакы Мүсәлманларын сојгырымыла бағлы бәјанат Верди